Madde Döngüleri ve Çevre Sorunları

Madde Döngüleri

Doğada bulunan canlı ve cansız varlıklar her zaman etkileşim içerisindedir. Canlıların yaşamsal faaliyetlerinin devam edebilmesi için doğada madde döngülerinin kesintisiz olarak devam etmesi gerekir. Doğada bulunan bazı maddelerin bir yandan tüketilip bir yandan üretilmesine madde döngüleri adı verilir. Madde döngüleri şu şekildedir:

Su Döngüsü:

Su Döngüsü Nedir? Su Döngüsü Nasıl Olur? | CevapBizde

Su, tüm canlıların ortak yaşam kaynağıdır. Suyun yeryüzü ile gökyüzü arasındaki dolaşımına su döngüsü  adı verilir.

  • Su döngüsünün temelinde buharlaşma ve yoğuşma olayları yer alır.
  • Isı etkisiyle yer yüzündeki suların buharlaşması, solunum, terleme gibi olaylar atmosferdeki su buharı miktarını artırır.
  • Havadaki su buharı molekülleri yukarılarda sıcaklığın düşmesiyle yoğuşarak küçük su damlacıklarına dönüşerek bulutları oluşturur.
  • Bulutlarda oluşan yağış (kar, yağmur, dolu) tekrar yeryüzüne düşer.
  • Dünyada su miktarı sabittir, buharlaşma atmosferdeki su miktarını artırır, yağışlar ise atmosferdeki su miktarını azaltır.
  • Dünyada bulunan suların yaklaşık olarak % 97’si tuzlu su, % 3’ü ise tatlı sudur.

Oksijen – Karbondioksit Döngüsü

Atmosferde bulunan gazlardan oksijen yakıcı özellikte bir gaz olup çoğu canlının solunum yoluyla enerji üretebilmesi için gereklidir. Karbondioksit ise üretici canlıların fotosentez yaparak besin ve oksijen üretebilmesi için gerekli bir gazdır. Bu döngüde fotosentez ve oksijenli solunum olayları karşılıklı olarak yer almaktadır.

8.Sınıf Madde Döngüleri ve Çevre Sorunları Konu Anlatımı | Hüseyin Faruk YILDIRIM

Bu döngüde solunum ve yanma olayları sonucu açığa çıkan karbondioksit bitkiler tarafından fotosentez aracılığı ile tekrar oksijene dönüştürülür ve atmosfere salınır. Bu sayede oksijen ve karbondioksit gazlarının atmosferdeki oranları aynı kalmış olur.

Bilgi: Son yıllarda fosil yakıtların fazla yakılmasından dolayı havadaki karbondioksit miktarı artmakta ve bu olay da küresel ısınmaya sebep olmaktadır.

Karbon Döngüsü

Dünya üzerindeki karbonun canlı ve cansız varlıklar arasındaki çevrimine karbon döngüsü denir. Bu döngüde bitkiler havadan aldıkları karbondioksit gazı içerisindeki karbonu fotosentez ile besinin içerisine katarak oldukça önemli bir rol oynar. Karbon elementi canlıların yapısında  karbonhidrat, protein yağ gibi organik moleküllerde ve DNA’nın yapısında bulunan önemli bir elementtir. Ayrıca fosil yakıtları da oluşturan elementtir.

 

8. Sınıf Fen Bilimleri Madde Döngüleri-Karbon Döngüsü Konu Anlatımı | FenEhli.com

Karbon döngüsü şu şekilde gerçekleşir:

  • Solunum ve yanma olayları sonucu atmosfere karbondioksit verilir.
  • Karbondioksit gazının içerisindeki karbon fotosentez olayı ile besinlerin yapısına geçer.
  • Besinin içerisindeki karbon besin zincirleri aracılığı ile diğer canlıların vücuduna geçer.
  • Ayrıştırıcılar ölü canlıların yapısındaki karbonun bir kısmını canlıları parçalarken solunum yaparak atmosfere verir.
  • Bitki ve hayvan kalıntıları uzun zaman toprağın altında kalarak fosil yakıtlara dönüşür(kömür,petrol,doğalgaz)
  • Fosil yakıtların yakılmasıyla açığa çıkan karbondioksit tekrar havaya karışır.

Azot Döngüsü

Azot canlılarda temel yapıtaşı olan proteinlerin yapısında bulunur. Ayrıca nükleik asit ve vitaminlerde de bulunmaktadır. Azot havada en çok bulunan gazdır(%78) Ancak azot bağlayıcı bazı bakteriler hariç hiç bir canlı havadaki azotu doğrudan kullanamaz.

Azot Döngüsü - Canlı Bilimi - Biyoloji

Azot döngüsü şu şekilde gerçekleşir.

  • Şimşek ve yıldırım olayları sonucu havadaki azot azotlu bileşiklere dönüşerek toprağa geçer.
  • Ayrıca azot bağlayıcı bakteriler havadaki serbest azotu bağlayarak azotlu bileşiklere dönüştürebilir. Bu bakteriler genel olarak baklagillerin köklerinde bulunur.
  • Bitkiler kökleri aracılığı ile bu azot bileşiklerini toraktan alır. Besin zincirleri aracılığı ile azot diğer tüm canlıların yapısına geçer ve canlılar azot ihtiyaçlarını bu şekilde karşılamış olur.
  • Canlıların yapısındaki azotlu bileşikler dışkı ve canlıların ölmesi sonucu toprağa geçer.
  • Azot ayrıştırıcı bakteriler ölü canlı kalıntılarını parçalayarak azotun tekrar atmosfere azot gazı şeklinde verilmesini sağlar ve döngü tamamlanır.

Madde döngülerindeki bozulmalar doğadaki dengelerin bozulmasına yol açar. Örneğin kuraklık bölgesel olarak ekosistemlerin yok olmasına, karbondioksit fazlalığı küresel ısınmaya, azot döngüsündeki aksaklıklar toprağın azotça fakirleşmesi gibi olumsuz sonuçlara yol açabilmektedir. Kısaca madde döngülerindeki bozulmalar besin zincirlerinde, ekosistemlerde, doğa ve çevrede bozulmalara yol açar. Madde döngülerinin sürekli ve sorunsuz bir şekilde devam etmesi Dünyamızın geleceği ve canlılığın devamı açısından son derece büyük önem arz etmektedir.

İklim Değişikliği

Fosil yakıtların yakılması sonucu açığa çıkan gazlar günümüzde iklimlerin değişmesine sebep olmakta ve gitgide Dünyamız daha fazla ısınmaya devam etmektedir. Bu ısınmaya sebep olan gazlar sera gazları olarak adlandırılmaktadır. Karbondioksit, metan, azot oksit ve CFC gibi gazlar ısının normalden daha fazla tutulmasını sağlayarak sera etkisi dediğimiz etkinin ortaya çıkmasına sebep olmaktadır. Dünyamızdan yansıyan güneş ışınları sera gazları tarafından soğurulur ve bu da daha fazla ısınma anlamına gelir.

Sera Etkisi Nedir? - Haber365

Günümüzde fosil yakıt tüketimi sera gazı miktarını en çok arttıran etkenlerin başında gelmektedir. Bunun dışında ;

  • Ormanlık alanların azalması
  • Çöplerin biriktirilip gömüldüğü alanlarda bazı bakterilerin karbonu metan gazına dönüştürmesi
  • Büyükbaş hayvanların besinleri sindirirken bol miktarda metan gazı üretmesi
  • Pirinç yetiştirilirken çeltik tarlalarında bulunan bazı mikroorganizmaların karbonu metana dönüştürmesi
  • Çiftçilerin tarlaya attıkları yapay gübrelerden havaya azotoksit yayılması
  • CFC(Kloroflorokarbon) gazları

sera etkisini artıran diğer sebepler arasında sayılabilir. CFC gazları ozon tabakasının incelmesine sebep olarak dolaylı yoldan iklim değişikliğine ve küresel ısınmaya sebep olmaktadır.

Ekolojik Ayak İzi

Bir cevap yazın