Mutasyon Modifikasyon ve Adaptasyon

Mutasyon

DNA’da bulunan nükleotidler belirli bir düzen içerisindedir. Ancak bazı durumlarda DNA ya da kromozom yapısında veya kromozom sayısında değişmeler yaşanabilir. Bu durum, canlının genetik yapısında değişiklik meydana getirmektedir. Bu şekilde canlının genetik yapısında meydana gelen değişmelere mutasyon adı verilir. DNA’nın yapısında meydana gelen bu değişiklikler canlıda farklı özelliklerin ortaya çıkmasına neden olur.

Mutasyonlar çoğunlukla DNA kendini eşlerken görülür. DNA’da meydana gelen karşılıklı silinme, DNA’ya parça eklenmesi ya da kopması ya da kromozom sayısındaki değişimler mutasyon olarak tanımlanır. Eşlenme sırasında görülebilen tek taraflı silinme ve yanlış eşleşme gibi durumlar DNA tarafından düzeltilebildiği için mutasyon olarak tanımlanmaz.

Mutasyon ve Modifikasyon |

Mutasyon kendiliğinden gerçekleşebileceği gibi çevresel faktörlere bağlı olarak ta ortaya çıkar. Bu çevresel faktörler;

  • Radyasyon içeren zararlı ışınlar (X ışını, gama ışını, morötesi (ultraviyole) ışınlar)
  • Kimyasal maddeler
  • Aşırı sıcaklık (Ateşli hastalık, sıcak ortamda fazla bulunma)
  • Alkol,  uyuşturucu ve sigara içindeki katran
  • Ortamdaki Asitlik-Bazlık oranı(Ph derecesi)

şeklinde ifade edilebilir. Mutasyonların çoğu zararlı ve istenmeyen durumlar ortaya çıkarmaktadır. Ancak yararlı mutasyonlar da (çekirdeksiz üzüm, GDO vb.) vardır. Yararlı mutasyonlar canlının yaşama ve üreme şansını artırırken, zararlı mutasyonlar canlının yaşama ve üreme şansını azaltır.

Mutasyon vücut hücresinde meydana geldiğinde yalnızca o canlıyı ilgilendirir, sonraki nesle aktarılmaz. (Eşeyli üreyen canlılar için) Üreme hücrelerinde meydana gelen mutasyon sonraki nesle aktarılır, canlıya etki etmez. Bu durumda üreme hücrelerinde meydana gelen mutasyon kalıtsal çeşitlilik sağlar.

Günlük hayatta birçok mutasyon örneği mevcuttur. Bunlardan bazılarını şu şekilde sıralayabiliriz.

  • Van kedilerinin farklı göz renklerine sahip olmasıVan Kedisi Bakımı ve Özellikleri
  • Altı parmaklılık

Beynin Kontrol Gücünü Ortaya Çıkaran Araştırma

  • Dört boynuzluluk

Fazladan 2 boynuzu onu kurtardı

 

 

  • Down sendromu

Down Sendromu nasıl anlaşılır | e-Psikiyatri

 

  • Albinoluk

Albinolar sizce de çok büyülü değiller mi? - KizlarSoruyor

 

  • Çift başlılık

Evet, bir nevi kıyamet alameti - Hayat Haberleri

  • Kanser, eksik organlı doğma, hemofili, renk körlüğü, orak hücreli anemi, balık pulluluk, kulak kıllılığı, gibi genetik kökenli hastalıklar da mutasyona örnek verilebilir.

Modifikasyon

Çevre etkisiyle vücut hücrelerinde meydana gelen ve kalıtsal olmayan değişikliklere modifikasyon denir. Modifikasyon da genlerin yapısında değişiklik meydana gelmez, genlerin işleyişi değişir. Modifikasyonlar dölden döle (nesilden nesile) aktarılmaz. Bazı modifikasyonlar şartlar düzeldiğinde tekrar eski halini alabilir.

Bölüm 3: Mutasyon ve Modifikasyon Ders Notu - Konu Özeti 1 - 8.Sınıf - 2.Ünite: DNA ve Genetik Kod - Ders Notları ...

Modifikasyona sebep olan çevresel faktörler arasında ise sıcaklık, besin, nem, ışık, spor, basınç, asitlik-bazlık gibi sebepler sayılabilir. Günlük hayattan bazı modifikasyon örnekleri ise şu şekildedir:

  • Çuha çiçeği bitkisi 15 ile 25 °C sıcaklık aralığında yetiştirilirse bitki kırmızı renk çiçek açar. Eğer bu bitki 25 ile 35 °C sıcaklık aralığında yetiştirilirse çiçekleri beyaz olur.

MUTASYON VE MODİFİKASYON (8)

  • Sirke sineklerinin embriyoları düşük sıcaklıklarda geliştiğinde yavru sinek düz kanatlı, yüksek sıcaklıklarda geliştiğinde yavru sinek kıvrık kanatlı olur.

MUTASYON VE MODİFİKASYON (8)

  • Arılarda yumurtadan çıkan larvalarda, beslenme şekillerine göre farklı gelişimler gözlemlenir. Arı sütüyle beslenen arı larvalarından kraliçe arı, çiçek tozuyla beslenenlerden ise işçi arılar oluşur.

Mutasyon, Modifikasyon ve Adaptasyon Nedir? | Soru Laboratuvarı

  • Himalaya tavşanlarının ayak, kulak, kuyruk ve burun bölgesi siyah; diğer bölgeleri ise beyaz renkli kıllar ile kaplıdır. Beyaz kıllar kesilip bu bölgeye buz torbası konur ve yeni kılların çıkması beklenirse yeni kıllar siyah çıkar.

Bölüm 3: Mutasyon ve Modifikasyon Ders Notu - Konu Özeti 1 - 8.Sınıf - 2.Ünite: DNA ve Genetik Kod - Ders Notları ...

  • Spor yapan kişilerin kasları yapmayan kişilere göre daha fazla gelişir.

Modifikasyon Nedir? - Webders.net

  • Ortanca çiçeklerinin asidik toprakta kırmızı, bazik toprakta mavi çiçek açması.

Modifikasyon ve Mutasyon » Bilgiustam

  • Güneş ışığında fazla kalan bir kişinin teninin bronzlaşması
  • Farklı çevre şartlarında yaşayan tek yumurta ikizlerinin farklı kilo ya da boyda olması.
  • Nemli bölgelerdeki eğrelti otunun kurak bölgelerdekilerden uzun olması.
  • Karahindiba bitkisi dağda yetişirse  kısa boylu, ovada yetişirse uzun boylu olması
  • Bitkiler ışık almadıkları zaman klorofil oluşturmayıp, beyaz renkli (albino) bitki oluşması

Mutasyon ve modifikasyon arasındaki benzerlik ve farklılıklar ise şu şekilde ifade edilebilir:

Mutasyon, Modifikasyon ve Adaptasyon Nedir? | Soru Laboratuvarı

 

Adaptasyon

Canlıların yaşadığı çevreye uyum sağlamasına adaptasyon denir. Bulunduğu ortamın değişen koşullarına uyum sağlayan canlının yaşama ve neslini devam ettirme şansı artar. Adaptasyonda gen yapısı değiştiği için kazanılan özellikler sonraki nesillere aktarılır.Yani adaptasyonlar kalıtsaldır. Ayrıca adaptasyonlar genel olarak kısa süre içerisinde değil oldukça uzun zamanda gerçekleşir.Canlı türlerinde meydana gelen adaptasyonlar aynı zamanda biyolojik çeşitliliğe de katkı sağlamaktadır.

Canlılar yaşadıkları çevrenin cansız ve canlı unsurları ile etkileşim hâlinde olurlar. Canlıların bulundukları ortamda yaşamlarını sürdürebilmeleri için barınma, su, hava, ışık gibi unsurlara uyum sağlamış olmaları gerekir. Bunun için aynı ortamda bulunan farklı organizmalar benzer adaptasyonlar geliştirebilirler. Örneğin soğuk ve yüksek yerlerde yaşayan kutup ayısı, kar baykuşu gibi hayvanlar diğer bölgelerdekilere göre daha açık renklidir. Ayrıca bu hayvanların kulak, burun, kuyruk gibi vücut uzantıları sıcak bölgelerde yaşayan akrabalarından farklı olarak daha küçük ve sivri yapılıdır. (vücut sıcaklığını koruyabilmek için)

Sıcak bölgelerde yaşayan canlılarda vücut sıcaklıklarını kolayca dengeleyebilmek için büyük kulak burun ve kuyruk gibi organlara sahiptir. Bu bölgelerde yaşayan canlılar su depolayabilecek adaptasyonlar da  geliştirmektedir.(deve hörgücü ve kaktüslerin su depolayabilen geniş gövdeleri)

Canlılar yaşamını kolaylaştıran çeşitli adaptasyonlar gösterirler. Bunlar beslenme, barınma, üreme, avlanma, düşmanlarından korunma ve bulundukları iklime uyum sağlama şeklinde sayılabilir. Adaptasyonlarla ilgili günlük hayattan çeşitli örnekler verilebilir:

  • Kutup bölgesinde yaşayan canlıların beyaz renkli olması, geniş ayakları olması, yağ depo etmesi

Kutup Ayısı Kalmayacak

  • Develerin uzun kirpikli olması, hörgücünde su tutması, kulağının kıllı olması, geniş ayakları olması

8.Sınıf Adaptasyon Konu Anlatımı - fenbilim.net

  • Kaktüslerin diken yaprakları olması, gövdesinde su depo etmesi; nilüfer çiçeklerinin ise geniş yaprakları olması, yapraklarında hava boşlukları olması

Çölün Devi Saguaro Kaktüsü | Açık Radyo 94.9

  • Nemli bölgelerde yaşayan palmiye ağaçlarının terlemeyi kolaylaştıran geniş yapraklarının olması
  • Yarasaların karanlıkta avlanmak ve yön bulabilmek için ses dalgalarını kullanması
  • Bukalemunun bulunduğu ortama göre renk değiştirmesi, kertenkelenin tehlike anında kuyruğunu bırakması
  • Balıkların fazla sayıda yumurta ve sperm üretme (üreme şansını artırmak için)
  • Köpek balıklarının sırt ve karın bölgelerinin farklı renkte olması (Sırt koyu karın açık renkte)
  • Penguenlerin ayaklarının perdeli olması ve deri altında yağ depolamaları
  • Zebraların sinek vb. canlılardan korunmak için çizgili görünüme sahip olması
  • Deve kuşlarının hızlı koşabilmek için bacaklarının uzun ve kaslı olması
  • Yırtıcı kuşların ayaklarında sivri pençeleri olması, gagasının sivri olması
  • Kurbağaların sinekleri yakalayabilmek için dillerinin uzun olması, ayaklarının perdeli olması, derilerinin nemli olması ve fazla sayıda yumurta üretmeleri
  • Alabalıkların yumurtalarını bırakmak için akıntıya ters olacak şekilde uzun mesafeler katetmeleri
  • Kışın bazı tür ağaçların yapraklarını dökmesi
  • Göçmen kuşların sürekli sıcak iklimlere göç etmesi
  • Sürüngen ve ayı gibi bazı canlıların kış uykusuna yatması
  • Deniz ve okyanuslarda yaşayan bazı balıkların renk değiştirerek bulunduğu zeminin rengini alması
  • Örümceklerin kusursuz bir şekilde ağ örebilmeleri

Doğal Seçilim

Canlıların, doğadaki yaşama şartlarına adaptasyon gösterenlerin hayatta kalmasına, gösteremeyenlerin ise yok olmasına doğal seçilim denir. doğal seçilim ile çevreye en iyi uyumu sağlayan ve güçlü olan canlılar hayatta kalmakta, uyum sağlayamayanlar yok olmaktadır. Doğal seçilim, adaptasyon sonucunda gerçekleşir. Canlılar arası rekabet, iklim şartları, beslenme, hastalıklar doğal seçilim nedenlerindendir.

İnsanlar tarafından canlılar arasındaki üstün organizmaların seçilerek üretilmesine ve bunların kontrollü olarak geliştirilmesine yapay seçilim denir.

Yapay seçilim, hem bitkilerde hem de hayvanlarda çok fazla çeşitlilik oluşturmuştur. Tarım ürünlerinin üzerinde yapılan ıslah çalışmaları sonucunda mısır buğday, soya fasulyesi gibi bitkiler bugünkü verimli hâllerini kazanmışlardır. Ayrıca günümüzde evcilleştirilen hayvanlar yapay seçilim örneklerindendir. Böylelikle yapay seçilim sonucunda ekonomik anlamda daha çok ürün veren canlıların üretilmesi sağlanmıştır.

Evrim Dersi 3: Doğal Seçilim - Yok Artık Bilim/Bilim Meraklıların Adresi

Varyasyon

Canlıların çevresel değişimlere adaptasyonları, onların hayatta kalma ve üreme şansını artıracağı için biyolojik çeşitlilik de artacaktır. Biyolojik çeşitliliğin ortaya çıkmasında adaptasyonlar etkilidir. Canlılar, çevreye uyum sağlamak amacıyla farklı yapılar kazanmakta ve bu da genlerine geçtiği için kalıtsal olmaktadır.

Bir türe ait canlılar Dünyamız’ın farklı bölgelerinde yaşayabilmekte ve bulundukları bölgenin koşullarına göre farklı adaptasyonlar geliştirebilmektedir. Bunun sonucunda aynı türe ait canlılar arasında farklı kalıtsal özelliklere sahip canlılar ortaya çıkabilmektedir. Bu kalıtsal çeşitliliğe varyasyon denir. Canlıların adaptasyon özelliğine varyasyonların olumlu etkileri de vardır. 

Örneğin bir tilki kutupta yaşıyorsa farklı, normal orman ya da çölde yaşıyorsa farklı özelliklere sahiptir çünkü bulunduğu bölgenin koşullarına uyum sağlamak adına farklı adaptasyonlar geliştirmiştir. Yada yaşadıkları bölgeye ve bir takım özelliklerine göre tür içi çeşitliliği çok sayıda olan köpekler varyasyona güzel bir örnektir.

Doğada Kurduğumuz En Güzel Dostluk: Köpeklerle İlişkimiz Nasıl Başladı? - onedio.com

Sonuç olarak ortam koşulları değiştiğinde canlı buna ayak uydurmak zorundadır. Eğer ayak uydurabiliyorsa adaptasyon sağlamış olur ve doğal seçilimden galip çıkarak yaşama ve neslini devam ettirme şansını oldukça artırır. Eğer değişen koşullara uyum sağlayamaz ise doğal seçilimde elenir ve bir süre sonra nesli tükenir. Bu esnada adaptasyon gösterip neslini devam ettiren aynı türe ait canlılar arasında da varyasyon(tür içi çeşitlilik) adını verdiğimiz bir takım farklılıklar ortaya çıkar. Hem adaptasyon hem de varyasyon biyolojik çeşitliliğe katkı sağlar.

   Hazırlayan: Serkan BOLCA-Fen Bilimleri Öğrt.

Bir cevap yazın