Mevsimlerin Oluşumu

Mevsimlerin Oluşumu

Dünya’nın Şekli ve Hareketleri

 

  •  Dünya’nın kendi ekseni etrafında batıdan doğuya (saat yönü tersi) dönmesi sonucu gece gündüz meydana   gelir.
  •  Dünya kendi ekseni etrafında dönme hareketi yaparken, güneş etrafında da (eliptik yörüngede)  dolanma   hareketi yapar.
  •  Dünya  geoid şeklindedir. Kürenin kutuplardan basık, ekvatordan şişkin biçimidir.
  •  Dünya’nın Güneş etrafında dolandığı yörüngesi elips şeklindedir. Bu sebeple dünya bazen güneşe yaklaşırken   bazen de uzaklaşır.
  •  Dünyamı 23 derece 27 dakikalık bir eksen eğikliğine sahiptir.

Eksen Eğikliği Nedir

Dünya’nın Günlük Hareketi

 

Dünya kendi ekseni etrafında batıdan doğuya doğru 24 saatte döner. Buna 1 gün, harekete ise günlük hareket denir.

Günlük hareketi sonucunda;

  • Gece-gündüz oluşur.
  • Günlük sıcaklık farkları oluşur. Bu sebeple mekanik çözünme(fiziksel parçalanma) ve günlük basınç farkları oluşur.(meltem rüzgarları oluşur)
  • Güneş ışınlarının yere düşme açısı gün içinde değişir. Bu yüzden gün içinde sıcaklık değişir. En büyük açıyla öğlen vakitlerinde geldiğinden en yüksek sıcaklıklar öğlen görülür. Öğleden sonra güneşin yere düşme açısı azalır. En düşük sıcaklıklar genellikle güneşin doğmasına yakın vakitlerdir.
  • Gün içinde Güneş ışınlarının geliş açısına göre cisimlerin gölge boyu değişir.
  • Doğudaki yerler Güneş’i batıdaki yerlerden önce görür. Bunun sonucunda yerel saat farkları oluşur.

Dünya’nın Yıllık Hareketi

Dünya, Güneş çevresindeki dönüşünü 365 gün 6 saatte tamamlar. Bu harekete yıllık hareket denir. Dünya, Güneş çevresinde elips şeklindeki yörüngeyi takip ederek dolanma hareketi yapar. Dünya’nın bu dolanma hareketi sırasında Güneş’e olan uzaklığı sabit değildir. Dünya güneşe yaklaşıp uzaklaşır.

Yerkürenin Güneş Etrafındaki Hareketi | Eksen Eğriliği ve Mevsimlerin Oluşumu | Fikir.Gen.Tr

Dünya’nın Güneş’e en yakın olduğu 3 Ocak tarihine GÜNBERİ (perihal), Güneş’e en uzak olduğu 4 Temmuz tarihine GÜNÖTE (afel) denir. Dünya’nın yörünge üzerindeki hareketi sırasında Güneş’e yaklaştığı dönemlerde hızı artarken, uzaklaştığı dönemlerde hızı azalır. Dünya’nın Güneş’e belli tarihlerde yakınlaşıp uzaklaşması sıcaklıkları ve mevsimlerin oluşumunu etkilemez. Sadece kuzey ve güney yarım küre arasında mevsim sürelerinin farklı olmasına neden olur.

 

Mevsimlerin Oluşumu

Mevsimlerin oluşmasında iki olay etkilidir:

1. Dünya’nın dönme ekseninin eğik olması 

2. Dünya’nın Güneş etrafında dolanması (Dünya’nın yıllık hareketi)

Dünya, Güneş etrafında dönerken bu eğiklikten dolayı, kuzey ve güney yarım küre farklı zamanlarda farklı ışık alır. Fazla ışık alan yarım küre yaz, az ışık alan yarım küre kış mevsimini yaşar. Birim yüzey arttıkça birim yüzeye düşen enerji miktarı (enerji yoğunluğu) azalır.

MEVSİMLERİN OLUŞUMU-Konu özeti | Fen Kurdu

Kış mevsiminde birim yüzeye düşen enerji azalır, yaz mevsiminde artar. Alan ile düşen enerji miktarı birbiri ile ters orantılıdır.

  • Ekvatorda güneş ışınları dik düştüğü için birim yüzeye düşen enerji fazladır.
  • Kutuplarda güneş ışınları eğik düştüğü için birim yüzeye düşen enerji azdır.

SBS-FEN : MEVSİMLERİN OLUŞUMU

 

 

Dünya’nın eksen eğikliği ve yıllık hareketine bağlı olarak dört önemli gün ortaya çıkar. Bu tarihler mevsimlerin başlangıç ve bitiş tarihlerini ifade eder.

  • 21 Mart ve 23 Eylül (Ekinoks tarihleri)
  • 21 Aralık ve 21 Haziran (Gün Dönümü tarihleri)

 

21 Mart:

Dünya’nın yörünge üzerindeki konumu nedeniyle eksen eğikliğinin etkisi ortadan kalkar ve güneş ışınları ekvatora dik gelir.

  • Güneş ışınları öğle vakti Ekvator’a dik açıyla düşer.
  • Dünya’nın her yerinde gece-gündüz eşitliği (ekinoks) yaşanır
  • Kuzey Yarım Küre’de ilkbahar, Güney Yarım Küre’de ise sonbahar mevsimi yaşanmaya başlar.
  • Bir meridyen üzerindeki bütün noktalarda güneş aynı anda doğup, aynı anda batar.
  • Aydınlanma çemberi Dünyamızı tam olarak iki eşit parçaya böler.

23 Eylül:

Dünya’nın yörünge üzerindeki konumu nedeniyle eksen eğikliğinin etkisi ortadan kalkar ve güneş ışınları ekvatora dik gelir.

  • Güneş ışınları öğle vakti Ekvator’a dik açıyla düşer.
  • Dünya’nın her yerinde gece-gündüz eşitliği (ekinoks) yaşanır.
  • Kuzey Yarım Küre’de sonbahar, Güney Yarım Küre’de ise ilkbahar mevsimi yaşanmaya başlar.
  • Bir meridyen üzerindeki bütün noktalarda güneş aynı anda doğup, aynı anda batar.
  • Aydınlanma çemberi Dünyamızı tam olarak iki eşit parçaya böler.

Ekinoks (gece gündüz eşitliği) Tarihleri 21 mart 23 eylül konu anlatımı ders notu 9. sınıf coğrafya

 

21 Haziran:

  • Bu tarihten itibaren Kuzey Yarım Küre’de yaz, Güney Yarım Küre’de ise kış mevsimi yaşanmaya başlar.
  • 21 Haziran da Kuzey Yarım Küre’de en uzun gündüz, en kısa gece; Güney Yarım Küre’de ise en uzun gece, en kısa gündüz yaşanır.
  • Bundan sonra Kuzey Y. Küre’de gündüzler kısalmaya, geceler uzamaya; Güney Y. Küre’de ise geceler kısalmaya, gündüzler uzamaya başlar.

Yengeç dönencesi nedir? Yengeç dönencesinde hangi olaylar meydana gelir?

21 Aralık:

  • Bu tarihten itibaren Güney Yarım Küre’de yaz, Kuzey Yarım Küre’de ise kış mevsimi yaşanır.
  • Güney Yarım Küre’de en uzun gündüz, en kısa gece; -Kuzey Yarım Küre’de ise en uzun gece, en kısa gündüz yaşanır.
  • Bu tarihten sonra Güney Yarım Küre’de gündüzler kısalmaya, geceler uzamaya; Kuzey Yarım Küre’de ise geceler kısalmaya, gündüzler uzamaya başlar.

Solstik (Gün Dönümü) Tarihleri 21 Aralık 21 Haziran konu anlatımı ders notu 9. sınıf coğrafya

DİKKAT: Dünya’nın güneşe yatık olarak duran yarım küresinde gündüzler gecelerden daha uzundur(yaz ve ilkbahar mevsimlerinde)

 

Dünyanın yıllık hareketi sonucunda;

  • Eksen eğikliğine ve Dünya’nın Güneş etrafındaki dolanma hareketine bağlı olarak Güneş ışınlarının geliş açısı yıl boyunca değişir. Bunun sonucunda ise mevsimler oluşur.
  • Güneş ışınlarının bir noktaya düşme açısı yıl içinde değişir.
  • Sıcaklık ve basınç değerleri mevsimsel olarak yıl içinde değişir.
  • Gece ve gündüz süreleri yıl içinde uzayıp kısalır.
  • Güneşin doğuş ve batış saati yıl içerisinde değişir.
  • Kuzey ve güney kutup noktalarında 6 ay gündüz 6 ay gece yaşanır.
  • Aynı anda farklı yarım kürelerde farklı mevsimler yaşanır.

 

DİKKAT: Güneş ışınları ekvatora dike yakın açılarla gelir ancak tam dik olarak geldiği tarihler ekinoks tarihleridir(21 Mart-23 Eylül). Ekvator üzerindeki noktalarda yıl boyunca gece ve gündüz süreleri eşittir. Dünyada ise ancak ekinoks tarihlerinde her yerde  (21 Mart-23 Eylül) gece ve gündüz süreleri eşit olur.

DİKKAT: Kutuplara doğru gidildikçe gece gündüz süresi farkı artar. Ekvatora doğru gidildikçe ise gece gündüz süresi farkı azalır.

DİKKAT: 21 Mart-23 Eylül tarihleri arasında Kuzey Kutup Noktasında 6 ay gündüz, Güney Kutup Noktasında ise 6 ay gece yaşanır. 23 Eylül-21 Mart tarihleri arasında Kuzey Kutup Noktası 6 ay gece, Güney Kutup Noktasında ise 6 ay gündüz yaşanır.

 

Dönence Nedir?

Dönenceler iki tane olup kuzey yarım kürede bulunan yengeç dönencesi, güney yarım kürede bulunan ise oğlak dönencesidir. Dönence güneş ışınlarının yılda her birine birer kez dik açı ile geldiği ılıman kuşağın hem kuzey hem güney sınırlarını oluşturan ve ekvatordan 23 derece 27 dakika uzaklıktan geçtiği varsayılan hayali çizgilerdir.

 

Paraleller ve Özelikleri - Yeter Ki Siz Okuyun. - arabuloku.comDönence Nedir

 

Orta Kuşak Nedir, Nerede Bulunur – Takvim 2020

SOSYAL BİLGİLER Açık bilgi paylsım alanı: 21 MART - 23 EYLÜL EKİNOKSLARI (Gece - gündüz eşitliği)

 

  • Dönenceler arasındaki noktalara tropikal (ılıman) kuşak adı verilirken dönenceler arasındaki her noktaya güneş ışınları yılda iki kez dik olarak gelir. Dönenceler ve dönence dışında bulunan noktalara ise yılda bir kez güneş ışınları dik olarak gelir.
  • Güneş ışınları bir dönenceden diğerine 6 ayda gitmektedir.
  • Yengeç dönencesine güneş ışınları 21 Haziran tarihinde tam dik olarak gelir. Bu tarihte kuzey yarım kürede yaz, güney yarım kürede ise kış mevsimi başlar. Kuzey yarım kürede en uzun gün güney yarım kürede ise en uzun gece yaşanır
  • Oğlak dönencesine güneş ışınları 21 Aralık tarihinde tam dik olarak gelir. Bu tarihte kuzey yarım kürede kış, güney yarım kürede ise yaz mevsimi başlar. Kuzey yarım kürede en uzun gece güney yarım kürede ise en uzun gün yaşanır.
  • Güneş ışınları dönenceler ile kutup arasına hiç dik şekilde gelmez.

Eğer eksen eğikliği olmasaydı

  • Mevsimler oluşmazdı.
  • Dünya’nın her yerinde gece-gündüz süreleri eşit olurdu.
  • Güneş ışınlarının yere düşme açısı aynı yıl boyunca aynı kalırdı.
  • Gölge boyları değişmezdi.
  • Sıcaklık genel olarak yıl boyunca değişmezdi.

Eğer eksen eğikliği daha az olsaydı

  • Tropikal kuşak ve kutup kuşağı daralır orta kuşak genişlerdi.
  • Yıllık sıcaklık farkları azalır yazlar serin kışlar ılık geçer,mevsimler belirgin olmazdı.
  • Ekvatorun sıcaklık ortalaması artar,gece gündüz süreleri arasındaki fark azalırdı.

Eğer eksen eğikliği daha fazla olsaydı

  • Ekvatoral ve kutup kuşağı genişer,orta kuşak daralırdı.
  • Yıllık sıcaklık farkları artar,yazlar daha sıcak kışlar ise çok daha soğuk geçerdi.
  • Ekvatorun sıcaklık ortalaması azalır,gece gündüz süreleri arasındaki fark artardı

 

 

 

Hazırlayan:Serkan BOLCA-Fen Bilimleri Öğrt.

Bir cevap yazın