İklimler ve Hava Olayları

 

İklimler

  • Bir bölgede uzun yıllar boyunca gözlemlenen sıcaklık, nem, hava basıncı, rüzgâr, yağış, yağış şekli gibi hava olaylarının ortalama durumu iklim olarak adlandırılır.
  • Dünya’nın farklı bölgelerinde farklı iklimler gözlemlenir. Kutup iklimi, ekvatoral iklim, karasal iklim, çöl iklimi gibi iklim çeşitleri bulunmaktadır.
  • İklimle uğraşan bilim dalına klimatoloji(iklim bilimi) denir. İklimle uğraşan bilim insanlarına klimatolog (İklim bilimci) denir.
  • Bu bilim dalı, meteorolojinin yaptığı en az 30-35 yıllık hava durumuna ait ortalama verileri temel alır

Klimatolog nedir? ne iş yapar? - SorHadi

  • Ülkemizde ise başlıca üç iklim tipi görülür .Bunlar akdeniz iklimi, karadeniz iklimi ve karasal
  • İklimden bahsedilirken kurak, yağışlı, soğuk, sıcak gibi ifadeler kullanılır. Örneğin, Eskişehir’de yazlar genel olarak açık, az bulutlu, sıcak ve hafif rüzgârlı geçer. Buna göre Eskişehir’in yaz mevsimi için iklim özelliği “Eskişehir yazın sıcak ve kuraktır” şeklinde tanımlanır.

TÜRKİYENİN İKLİMİ Türkiye'de gerek matematik konumun gerekse özel ...

İklİmi Etkileyen Faktörler;

  • Ekvatora olan uzaklığı
  • Bitki örtüsü
  • Yeryüzü şekilleri
  • Denize uzaklığı
  • Denizden yüksekliği

olarak ifade edilebilir. Ayrıca dünya üzerinde iklimler uzun yıllar sonucunda zamanla değişebilmektedir. Bunun temel sebebi fosil yakıtların yakılması sonucunda havanın kirletilmesi ve beraberinde ortaya çıkan küresel ısınma olarak görülmektedir.

 

Fosil Yakıtlar (Kömür, petrol, doğal gaz) → CO2 → Sera etkisi → Küresel ısınma → İklim değişikliği ve doğal afetler

Küresel ısınma mı mini buzul çağı mı?

Sera Etkisi: Dünya üzerine düşen güneş ışınlarından çok, dünyadan yansıyan güneş ışınlarıyla ısınır. Bu yansıyan ışınlar başta karbondioksit, metan ve su buharı olmak üzere atmosferde bulunan gazlar tarafından tutulur, böylece dünya ısınır. Işınların bu gazlar tarafından tutulmasına da sera etkisi denir.

Küresel ısınma sonucunda;

  • Her geçen gün sıcaklık değerleri yükselmekte ve aşırı sıcaklar meydana gelmektedir.
  • Su kaynakları azalmakta ve bu kuraklık, çölleşme ve erozyona neden olmaktadır.
  • Buzulların erimesiyle su seviyesi yükselmekte tarım ve turizm alanları yavaş yavaş yok olmaktadır.
  • Çığ, sel ve taşkın gibi doğa olaylarında artış meydana gelmekte, insan ve hayvan sağlığı üzerinde birçok olumsuz etkilere neden olmaktadır.
  • Aşırı sıcaklar bulaşıcı hastalıkların yayılma oranının artmasına sebep olmaktadır.

Küresel Isınma Günlük Hayatımızı da Etkiliyor

İklim değişikliğini önlemek için;

 

  • Yenilenemez enerji kaynakları (Fosil yakıtlar, nükleer enerji) yerine, yenilenebilir enerji kaynakları (Rüzgar, güneş, hidroelektrik …) kullanılmalıdır.
  • Enerji tasarrufu yapılmalıdır. Enerji tasarrufu sağlayan A sınıfı elektrikli araçlar kullanılmalıdır.
  • Toplu taşıma araçları tercih edilmelidir.
  • Atıkların içerisinde geri dönüşümü mümkün olanlar (kağıt, metal, plastik, cam …),  geri dönüştürülerek doğal kaynakların kullanımı azaltılmalıdır.
  • Binalarda ısı yalıtımı yapılmalıdır.
  • Fabrika ve evlerin bacalarına filtre takılmalıdır.
  • Ormanlar ve yeşil alanlar korunmalıdır. Ağaçlandırma çalışmaları yapılmalıdır.
  • İnsanlar küresel ısınma ve çevrenin korunması konusunda bilgilendirilmelidir.

Yenilenebilir Enerji Kaynakları Nelerdir? | Enerji Portalı

 

HAVA OLAYLARI

 

Hava sıcaklıklarındaki değişim hava olaylarının oluşmasındaki temel faktördür.Hava olayları ile ilgilenen bilim dalına meteoroloji, hava olayları uzmanına ise meteorolog denir.

Meteorologlar bir yerde gün boyunca meydana gelen hava değişimleri inceleyerek hava durumunu belirler. Bunun için Sıcaklık ölçümü, Gökyüzü gözlemi, Havadaki nem miktarını belirleme, Açık hava basıncını ölçme, Rüzgarın hızını ölçme gibi ölçümlerden yararlanırlar.

DİKKAT: Hava olayları ölçümlerinde termometre (sıcaklık), barometre(basınç), higrometre(nem) ve anemometre(rüzgar) gibi araç gereçler kullanılır.

 

ALÇAK BASINÇ ve YÜKSEK BASINÇ ALANLARI

Belli bir alanın üstündeki havanın normalden daha fazla sıkışması ile oluşturduğu basınç, yüksek hava basıncıdır. Yüksek basınç alanlarında hava soğuk olduğu için yoğunlaşır hava moleküllerinin çoğu dibe çöker ve artan ağırlığının etkisiyle alçalır. Havanın hareketi merkezden dışarı doğrudur.

Bunun tersi olarak ısınan hava moleküllerinin genleşip yukarı doğru hareket etmesiyle havanın normalden daha seyrek olması halinde yaptığı basınç ise alçak hava basıncıdır. Alçak basınç alanlarında hava sıcak olduğu için hava moleküllerinin yoğunluğu azalır ortamdaki hava molekülleri daha hızlı hareket ederek birbirinden uzaklaşır ve azalan ağırlığının etkisiyle yükselir. Havanın hareketi dışarıdan merkeze doğrudur.

Atmosferdeki alçak ve yüksek basınç alanları sıcaklık farklılıklarından ortaya çıkar. Isınan hava yükselir ve havayı oluşturan tanecikler daha soğuk alanlara doğru giderek oralarda birikir. Bir bölgede yüksek basınç varsa buradaki hava çevresindeki alçak basınç alanlarına doğru hareket eder. Bu şekilde, havanın yer değiştirmesiyle oluşan yatay hava hareketi rüzgarları oluşturur.

 

HAVA OLAYLARI ~ FEN BİLİMLERİ & ONUR HOCA

 

DİKKAT:Bulut ve yağış alçak basınç bölgesinde gerçekleşir.Yüksek basınç alanlarında nemlilik ve bulutlanma oranı az olduğu için yağış görülme olasılığı da düşüktür.

Alçak ve Yüksek Basınç Alanı Nedir? Kısaca

 

Soğuk hava bölgelerinde hava dışarıdan merkeze doğru çökme hareketi yaparken sıcak hava bölgelerinde ise yükselen hava hareketi sonucu merkezden yukarıya doğru bir hareket söz konusudur.

Meteorolojiye Giriş - Meteoroloji Genel Müdürlüğü

Hava durumu meteoroloji haritalarında görülen Yüksek basınç noktalarında (Y) yağış olasılığı düşük iken alçak basınç noktalarında (A) ise yağış olasılığı yüksektir.

HAVA OLAYLARI NEDİR?

Yeryüzünden solunum terleme ve buharlaşma yoluyla havaya karışan su, havanın içerdiği nem miktarını belirler. Havadaki nem miktarı, havanın bulunduğu yere ve sıcaklığına göre değişir. Havadaki nem nemölçer ile ölçülür. Havanın sıcaklığı arttıkça havadaki nem miktarı da artar. Soğuk havada nem yoğunlaşacağı için sıcak havaya oranla soğuk hava daha az nem içerir. Nemli hava yükselirken sıcaklığının düşmesiyle soğur ve bu durumda havadaki nem de yoğuşarak su damlacıkları haline gelir. Bu su damlacıkları da yoğuştuğu yere ve havanın sıcaklığına bağlı olarak yeryüzünde yağmur, dolu, kar, kırağı, sis ve çiy gibi hava olaylarını oluşturur.

DİKKAT: Hava durumu bir tahmindir. Hiç bir zaman kesinlik bildirmez. Ayrıca oldukça değişkendir gün içerisinde bile bir çok kez değişebilir.

 

YAĞMUR: Bulutlardaki su damlacıklarının bir araya gelip ağırlaşarak yeryüzüne inmesi ile gerçekleşir.

Sağanak Yağmur Nedir? Sağanak Yağmur Neye Denir?

DOLU: Bulutlardaki su damlacıklarının soğuk hava katmanı ile karşılaşması sonucunda bu damlacıklar buz toplarına dönüşür. Yeterince ağırlaşan buz topları dolu şeklinde hızla yeryüzüne iner.

Dolu Nedir Nasıl Oluşur? Zararları Nelerdir? | BilgiTimi

KAR: Soğuk hava etkisiyle bulutlardaki su buharı buz kristalleri hâline gelir. Buz kristalleri birleşerek kar tanelerini oluşturur. Kar taneleri yeryüzüne iner.

Geliyor!

ÇİY: Gece havanın soğumasıyla havadaki su buharının yoğuşarak toprağın, ağaç dallarının ve yaprakların üzerinde su damlacıklarının toplanmasıyla oluşur.

Değiniler-74 | Mehmet Doğramacı

KIRAĞI: Geceleyin havanın hızlı ve çok soğumasıyla havadaki su buharının çiye dönüşmeden doğrudan donmasıyla oluşur.

Kırağı Nedir? Kırağı Nasıl Oluşur? Kırağı Hakkında Bilgi

SİS: Havadaki su buharının yer yüzüne yakın yerlerde yoğuşmasıyla sis olarak adlandırdığımız yüzey bulutları oluşur.

Sis Nedir? / Sis Nasıl Oluşur? - Yelken Okulu

RÜZGAR: Rüzgâr, yüksek basınç alanından alçak basınç alanına doğru yatay yönde hareket eden hava akımının genel adıdır.

  • Rüzgarlar geldikleri yerlerin sıcaklık koşullarını gittikleri yerlere taşırlar.
  • Rüzgarların oluşumu dünyanın günlük dönme hareketiyle beraber devam eder.
  • Rüzgârlar hızına göre farklı isimler alırlar. Rüzgarın hızı anemometre ile ölçülür.

Anemometre Meteoroloji Istasyonu - Pixabay'de ücretsiz fotoğraf

  • Fırtına hızı saatte 58 km/sa ile 118 km/sa arasındaki rüzgarlara denir.
  • Bazı rüzgarlar ise sıcak ve soğuk havanın aniden yer değiştirmesi ile kendi ekseni etrafında dönerek oluşur.
  • Sıcak hava alanlarında hızlı bir şekilde kendi ekseni etrafında dönen rüzgârların en küçüğüne şeytan kulesi, ortancasına hortum, en büyüğü ve kuvvetlisine ise kasırga(tayfun) denir.

Hortum nedir? Hortum nasıl, neden oluşur? Hortuma karşı alınacak önlemler - Haberler

  • Kasırgalar ise sadece suyun sıcak ve havanın nemli olduğu tropikal okyanuslarda oluşur. Bir kasırganın oluşabilmesi için öncelikle okyanus suyunun sıcaklığının en az 27°C’a ulaşması ve süratinin de en az 118 km/h olması gerekir.

Florence Kasırgası: ABD'de yetkililer neden kaygılı?

                                   Florence Kasırgası(ABD)

 İklim ve Hava Olayları Arasındaki Farklar

  • İklim geniş bir bölgede, hava olayları dar bir alanda görülür.
  • İklim uzun zamanda görülen hava olaylarının ortalamasıdır, hava olayları kısa zamanda görülür.
  • İklim kesin, hava olayları tahminidir.
  • İklimde değişkenlikler azdır, hava olaylarında değişkenlik fazladır.
  • İklimi araştıran bilim dalı klimatoloji, hava olaylarını araştıran bilim dalı meteorolojidir.
  • İklimle uğraşan uzman kişiye iklim bilimce (klimatolog), hava olayları uzmanına meteorolog denir.
  • İklim en az 30-35 yıllık hava durumu verisi ile belirlenir, hava olayları günün belirli zamanlarında (07.00, 14.00 ve 21.00 saatlerinde) yapılan gözlemlerle belirlenir.

DİKKAT: Sorularda güneşli, rüzgarlı, karlı, bulutlu, sisli gibi anlık olayları belirten ifadeler varsa hava olayıdır.

 

 

Hazırlayan:Serkan BOLCA-Fen Bilimleri Öğrt.

Bir cevap yazın