Besin Zinciri ve Enerji Akışı

Canlılar enerji ihtiyacını karşılamak için beslenmek zorundadır. Üretici canlılar kendi besinlerini kendileri üretirken. tüketici canlılar ise besin ihtiyacını diğer canlıları yiyerek karşılar. Canlılar beslenme şekillerine göre üç grupta incelenir.

CANLILAR ve ENERJİ İLİŞKİLERİ – CANLILAR ve ENERJİ İLİŞKİLERİ

Üretici Canlılar

Sahip oldukları klorofil molekülü sayesinde kendi besinini üretebilen canlılardır. Üreticiler klorofil molekülü sayesinde ışık enerjisini soğurup tutabilirler. Bu sayede fotosentez yapabilen canlı ışık enerjisini ürettiği besinin içerisinde kimyasal  enerjiye dönüştürmüş olur.

Kloroplast Nedir? Özellikleri ve Görevleri Nelerdir? » TechWorm

  • Klorofil aynı zamanda bitkiye yeşil rengini veren renk pigmenti olarak görev yapar. Bu sebeple bitkinin yeşil renkli kısımlarında bulunur.
  • Yeşil bitkiler dışında siyano bakteriler, mavi yeşil algler (su yosunu), bazı planktonlar ve öglena da klorofile sahip olduğundan fotosentez yapar.
  • Üretici canlılar besin zincirlerinin her zaman ilk basamağında bulunur.
  • Klorofil molekülü gelişmiş canlılarda kloroplast içerisinde, ilkel canlılarda ise sitoplazmada dağınık halde bulunur.

Tüketiciler

Besin ihtiyacını diğer canlıları yiyerek karşılayan canlılara tüketici canlılar denir. Kendi içerisinde 3 grupta incelenirler.

Otçul canlılar sadece bitkilerle beslenir. İnek, koyun, keçi,  at, zürafa, tavşan, geyik vb. canlılar örnek olarak verilebilir.

 

8. Sınıf 6. Ünite Besin Zinciri ve Enerji Akışı Konu Anlatımı | Dnz Hoca

Etçil canlılar ise sadece et yiyerek beslenirler. Aslan, kaplan, çita, kurt, kartal, akbaba, köpek vb. canlılar örnek verilebilir.

8. Sınıf 6. Ünite Besin Zinciri ve Enerji Akışı Konu Anlatımı | Dnz Hoca

Hepçil canlılar ise hem ot hem de et ile beslenir. İnsan, fare, ayı, kurbağa, domuz, tavuk, serçe, karga, maymun,  vb. hepçil canlılara örnek verilebilir.

8. Sınıf 6. Ünite Besin Zinciri ve Enerji Akışı Konu Anlatımı | Dnz Hoca

Ayrıştırıcılar (Çürükçüller)

Bazı bakteri ve mantar türleri (küf, şapkalı ve maya mantarı) ayrıştırıcı canlılardır. Bu canlılarda başka canlılarla hazır olarak beslendiğinden tüketicidirler.  Ölü canlı kalıntısı ya da canlı atıklarıyla beslenirler. Bu sayede canlıların toprağa karışmasını sağlamış olurlar. Madde döngülerinde oldukça önemli bir yere sahip olan ayrıştırıcılar besin zincirlerinin her basamağında bulunur.

ÜRETİCİ, TÜKETİCİ VE AYRIŞTIRICILAR HAZIRLAYAN:HATİCE CÜCE - ppt indir

Besin Zincirleri

Canlıların birbirlerini yeme ilişkilerine göre oluşan yapılara besin zinciri adı verilir.  Besin zincirleri her zaman üretici canlılarla başlar. Sonrasında 1.2.3…. derece tüketiciler şeklinde besin zinciri devam eder. Ayrıştırıcı canlılar ise besin zincirlerinin her basamağında bulunur.

Besin Zinciri 8.Sınıf Fen Bilimleri Konu Özeti Örnekleri Özellikleri

Yukarıdaki 1.besin zincirinde buğday üretici, fare 1.derece tüketici, yılan 2.derece tüketici ve atmaca 3.derece tüketicidir. 2.besin zincirinde ise yeşil bitki üretici, keçi 1.derece tüketici, çakal 2.derece tüketici ve aslan ise 3.derece tüketicidir.

Besin zincirleri aşağıdaki besin piramidi şeklinde de gösterilebilir.

8.Sınıf Besin Zinciri ve Enerji Akışı Konu Anlatımı - fenbilim.net

Besin zincirlerindeki bir basamakta yer alan canlı sayısının değişmesi diğer basamaklardaki canlı sayılarını da etkiler.

8. Sınıf 6. Ünite Besin Zinciri ve Enerji Akışı Konu Anlatımı | Dnz Hoca | Sınıf, Ekoloji

Yukarıdaki besin zincirinde çekirge sayısı artarsa daha fazla ot yiyecekleri için ot sayısı azalır, yılan çekirgeyle beslendiği için yılan sayısı, kaplan yılanla beslendiği için de kaplan sayısı artar. Ya da kaplan sayısının azaldığını düşünürsek daha az yılan avlayacakları için yılan sayısı artar, yılanlar daha fazla çekirge yiyeceği için çekirge sayısı azalır, çekirge sayısı azalınca daha az ot tüketileceği için ot sayısı artar.

Besin zincirlerinin bir araya gelmesiyle besin ağı adı verilen yapılar oluşur. Bir canlı birden fazla besin zincirinin içerisinde bulunabilir.

8. Sınıf 6. Ünite Besin Zinciri ve Enerji Akışı Konu Anlatımı | Dnz Hoca

Yukarıdaki besin ağında;

  • ot–> kuş –> baykuş
  • ot–>kelebek–>yılan–>baykuş
  • kayısı–>zebra–>ayı
  • kayısı–>kuş–>yılan–>baykuş  vb. gibi birçok besin zinciri bulunmaktadır.

Ekoloji Piramidi

Besin zincirinin en alt basamağından başlayarak dikey dizilmesiyle ekoloji (enerji) piramidi oluşur.

8.Sınıf Besin Zinciri ve Enerji Akışı Konu Anlatımı - fenbilim.net

Ekoloji piramitlerinde aşağıdan yukarıya doğru gidildikçe;

  • Aktarılan enerji azalır.(% 90’ı canlı tarafından kullanılır, % 10’u üst basamağa aktarılır)
  • Canlı sayısı azalır.
  • Bir basamakta bulunan canlıların toplam kütlesi (biyokütle) azalır.
  • Canlıların vücut büyüklüğü artar.
  • Canlıların vücudunda biriken zehir miktarı (biyolojik birikim) artar.

BİLGİ: Canlı sayısı ve canlı büyüklüğündeki değişmeler genel olarak verilmiştir, azaldığı durum olabilir.

 

Hazırlayan: Serkan BOLCA – Fen Bilimleri Öğretmeni

Bir cevap yazın