Uzay Araştırmaları

Uzay Araştırmaları

Çeşitli araçlarla uzaya çıkılmasını sağlayan, uzayda yapılan araştırma verileri ile sonuçlarını veya farklı uydu ve gezegenlerden elde edilen örnekleri Dünya’mıza ulaştıran teknolojiye uzay teknolojisi, uzaya gönderilen araçlara ise uzay araçları denir.

Çin'in uzay aracı Dünya'ya düşecek

Uzay Mekiği
Uzay mekikleri, uydu yerleştirmek ve uzayla ilgili araştırma yapmak için gönderilen uzay aracıdır. İlk defa 1981 yılında NASA tarafından geliştirilen ve uzaya gidip geldikten sonra tekrar kullanılabilir yapıda olan uzay mekikleri uydu gibi büyük yükleri yörüngeye taşımak ve gerekirse onarım yapılmak üzere geri getirmek için tasarlanmışlardır. 

Uzayın efsaneleri: NASA Uzay Mekiği ve Claude Nicollier | Euronews

Uzay Roketi

Uzay roketi, insanları veya ekipmanları Dünya’nın ötesine ve dışına taşımak için tasarlanmış uzay mekiklerinin ve uzay sondalarının hareket etmesini sağlayan çok güçlü jet motoruna sahip bir araçtır.

Uzay roketleri tanım olarak uzay mekikleriyle karıştırılabilir. Uzay roketleri uzay mekiklerini hareket ettirirler. Mürettebat ve teknik cihazlar uzay mekikleri içerisinde bulunurlar, ateşlemeyi yapan kısım ise uzay roketi kısmıdır.

Fırlatılmasından Kısa Bir Süre Sonra Tüm İnsanların Gözü Önünde Parçalanan Uzay Mekiği Challenger - Ekşi Şeyler

Uzay Sondası
Uzaktan kontrol edilebilen insansız uzay aracıdır. Fotoğraf çekme ve atmosfer analizi yapmak için kullanılır. Uzay sondaları sayesinde gezegenlerin oldukça ayrıntılı görüntüleri elde edilip analizleri yapılabilmektedir.

Su, Hava, Yeni Uydular: Uzay Sondası "Cassini" Öğretiyor ...

Cassini Uzay Sondası

Uzay İstasyonu
Uzayda belirli bir yörüngede dolanan, uzay çalışmalarının yönetildiği yerdir. Uzay istasyonları aynı zamanda uzay üssü olarak da bilinir.Yapımında birçok ülkenin katkısı bulunan Uluslar arası uzay istasyonu (ISS) Dünya’dan çıplak gözle görülebilir ve büyüklüğü bir futbol sahası kadardır. Dünya’nın çevresini 90 dakikada bir turlayan istasyonda astronotlar tarafından uzay araştırmaları çeşitli gözlem ve deneyler yapılmaktadır.

International Space Station reaches 20-year milestone

                                  İSS Uluslar arası Uzay İstasyonu

Uzay Teleskobu

Uzayda belirli yörüngelerde dolaşan teleskoplardır. Dünyadaki ışık kirliliği ve olumsuz hava şartlarından etkilenmezler.Hubble uzay tekeskobu 1990 yılında Dünya’nın yörüngesine yerleştirilmiş ve şu anda uzayı gözlemleyen en büyük uzay teleskobudur. Yakın zamanda en son teknoloji ile donatılmış James Webb teleskobu dünyanın yörüngesine fırlatılacaktır.

Hubble Uzay Teleskobu: Daha İyisi Yapılana Dek En İyisi O ...

Hubble Uzay Teleskobu

James Webb Uzay Teleskobu'nun parçaları bir araya getirildi

James Webb Uzay Teleskobu

Yapay Uydular
Dünya yörüngesinde dolanan, haberleşme veya gök cisimlerini incelemede kullanılan uzay araçlarıdır. Askeri, bilimsel ve haberleşme amacıyla Dünya yörüngesine yerleştirilen yapay uydulardan ilki 1957 yılında Rusya tarafından uzaya fırlatılan Sputnik-1’dir.

Uzayda uydu sahibi 30 ülkeden biri olan Türkiye’nin uzaya fırlattığı uyduları ve görevlerini şu şekilde sıralayabilirz:

    • Türkiye’de tasarlanarak üretilen ilk yer gözlem uydusu Rasat, 17 Ağustos 2011’de Rusya’dan fırlatıldı. Hiçbir sınırlama olmadan dünyanın her yerinden görüntü alabilen Rasat, bu görüntüleri TÜBİTAK Uzay’da bulunan yer istasyonuna iletiyor. Rasat’tan elde edilen görüntüler haritacılık, afet izleme, akıllı tarım, çevre, şehircilik ve planlama çalışmalarında kullanılıyor.
    • Türkiye’nin yüksek çözünürlüklü yerli keşif uydusu Göktürk-2 de 2012’de gerçekleştirilen fırlatma operasyonuyla görev yörüngesine yerleştirildi.TÜBİTAK Uzay ile Türk Havacılık ve Uzay Sanayii AŞ (TUSAŞ) iş ortaklığında üretilen Göktürk-2, Çin’deki Jiuquan Fırlatma Merkezi’nden uzaya gönderildi.Hava Kuvvetleri Komutanlığı tarafından işletilen ve 2,5 metre çözünürlüğe sahip Göktürk-2, Türkiye’nin savunma, çevre, şehircilik, tarım ve ormancılık alanlarındaki ihtiyaçlarına yanıt veriyor.Söz konusu uyduda TÜBİTAK Uzay tarafından geliştirilen milli uçuş bilgisayarı ve yazılımı kullanılıyor.
    • Göktürk-1 uydusu 2016 yılında fırlatılmış hem sivil hem de askeri uygulamalar için çok yüksek çözünürlüklü uydu görüntüleri sağlayan ve bu özellikleriyle en gelişmiş sistemlere sahip keşif, gözlem uyduları arasında yer alıyor.
    • Türkiye’nin uydu teknolojileri alanındaki yatırımları sürerken, yüksek çözünürlüklü İMECE adlı gözlem uydusunun geliştirilmesine yönelik çalışmalar da ilerliyor.İMECE ve  Türksat 6A uydularının 2021 yılında uzaydaki yerlerini alması planlanıyor.Haberleşme uydularından Türksat 5A ve Türksat 5B’nin tasarım ve üretim faaliyetleri de Airbus D&S firmasının Fransa ve İngiltere’deki tesislerinde takvime uygun şekilde devam ediyor. Türksat 5A uydusunun 2020’de, Türksat 5B’nin de 2021’de uzaya gönderilmesi hedefleniyor.
    • Daha önce uzaya yollanan 3 haberleşme uydusu Türksat 1B, Türksat 1C, Türksat 2A ile BİLSAT isimli bir gözlem uydusu ise ömrünü tamamladı.

Uzayda Yaşadığımız İlkler

Uzaya Gönderilen İlk Uydu: 1957 yılında gönderildi. Sputnik 1 dünyanın ilk yapay uydusudur.

Uzaya Çıkan İlk Canlı: Laika adlı köpek Sputnik-2(SSCB) tarafından 1957 senesinde uzaya fırlatıldı.

Uzay’a Çıkan İlk İnsan: 12 Nisan 1961 tarihinde Vostok 1 adlı araçla SSCB’den Yuri Gagarin’dir.

Ay’a adım Atan İlk İnsan: 20 Temmuz 1969’da Apollo 11 adlı uzay aracıyla gönderilen Amerikalı Neil Armstrong’dur.

Uzaya Giden İlk Kadın: Valentina Tereshkova(SSCB), 6 Haziran 1963’te Vostok 6 ile uzaya çıktı.

İlk Uzay Yürüyüşü: 18 Mart 1965’te uzay boşluğundayken uzay aracından dışarı çıkan ilk insan Alexei Leonov, Voskhod 2 adli uzay aracından 5,5 metre uzaklaştı.

Uzayda Hayatını Kaybeden İlk İnsan:  23 Nisan 1967 gecesi Soyvetler Birliği, Soyuz 1 uzay aracıyla giden Albay Vlademir Mihailoviç Komarov’dur.

İlk Uzay Turisti: Amerikalı iş damı Dennis Tito’dur. 28 Nisan 2001 tarihinde Rusya’nın Soyuz TM-32 misyonuna katılarak Uluslararası Uzay İstasyonu’na yolculuk yapmış oldu.

 

Uzay Kirliliği

Uzaya inceleme, araştırma ya da keşifler için gönderilen araçlardan bazılarında bozulmalar, patlamalar meydana gelebilmektedir. İşe yaramayan bu parçalar uzay boşluğuna yayılır. Bunun yanında Dünya yörüngesinde bulunan ömrünü tamamlamış yapay uydular, roketlerin itiş takımları, modüller, astronot eldivenleri, konserve kutuları, küçük metal parçaları gibi nesneler de uzay boşluğuna yayılır.

Uzayda yer alan ve herhangi bir işe yaramayan, kullanılmayan parçaların tümü uzay kirliliğine neden olmaktadır.

Uzayın ve özellikle Dünya yörüngesinin bu denli kirletilmiş olması, astronomi faaliyetleri açısından risk oluşturabilmektedir. Eğer bu nesneler bir uydu ile çarpışacak olursa uydunun yörüngesini değiştirip Dünya’ya düşmesine sebep olabilir.

Uzay kirliliğinin önüne geçmek için çeşitli önlemler planlanmaktadır. ABD’de bulunan Uzay İzleme Ağı’nda yaklaşık yirmi radar ve optik algılayıcı bulunmaktadır. Bu algılayıcı sistemler, Dünya çevresinde dolanan 10 cm’den büyük bütün cisimleri izlemektedir. Uzmanlar önümüzdeki yıllarda büyük parçaların toplanması için çeşitli projeler geliştirmektedir.

Uzay Teknolojileri İçin Geliştirilen Araç-Gereçler

Ara sıra aklınızdan “Yapılan uzay araştırmalarının bize ne gibi bir faydası var?” diye geçirebilirsiniz. Oysa oldukça emek harcanan ve masraflı olan bu çalışmalar gerek farklı bilim dallarında gerek günlük hayatta kullanılan pek çok pratik teknolojik cihazı bize kazandırmış durumda.

NASA’nın yaptığı birçok çalışma öncelikle tıp alanında hastalıkların tespiti ve iyileştirilmesinde sıklıkla kullanılan cihazlarla gereçlerin geliştirilmesinde öncü oldu. İşte, o cihazlardan bazıları:
– İç organların görüntülenmesini sağlayan MRI cihazı, uzay araştırmaları sayesinde keşfedilen bir teknoloji. Hayat kurtarıcı tespitlerin yapılmasına yardımcı olur.
– Yeni doğmuş bebeklerin vücut ısısını ölçmek için kullanılan kulak termometreleri de ilk olarak NASA tarafından kullanılan aletlerdendir.
– Herhangi bir durumda hastaneden uzak olup yaralanan, zarar gören bir hastadaki hasarı tespit etmek için kullanılan mobil ultrasonun geçmişi de NASA araştırmalarına dayanıyor.
– Kanser türlerinin tespitinde kullanılan kanser dedektörleri, esas olarak uzay gereçlerindeki kusurları tespit etmek için geliştirilmiş.
– Patenti hala NASA’ya ait olan çizilmez camlar şu anda okuma gözlüklerinde kullanılıyor.
– Sırt ağrıları için doktorlar tarafından tavsiye edilen ve vücudun şeklini alan hafızalı yataklar, uzay araçlarında astronotların iniş esnasında zarar görmemesi için icat edilen açık hücreli poliüretan-silikon isimli malzemeden üretiliyor.
Uzay Çalışmaları Sayesinde Hangi Teknolojiler Geliştirilmiştir ...
-Gıda sektöründeki pratik yiyecekler toz gıdalar
Şarjlı elektrik süpürgesi, şeffaf diş teli, tükenmez kalem, koşu bantı
-İnternet ve GPS teknolojileri, hastabaşı monitörü
-Güneş enerjisi panelleri
-Alüminyum folyo,teflon tava,cep telefonu vb. birçok araç gerecin kullanımını bugün uzay teknolojilerine borçluyuz.
Kısacası uzay teknolojisi ile ilgili gelişmeler aslında günlük hayatta işimizi kolaylaştıran ve hayatımızı kurtaran birçok cihazın gelişmesinde büyük bir rol oynamış durumda ve oynamaya da devam edecek.

Teleskop
İnsanların gökyüzüne karşı olan merakları asırlar öncesine dayanmaktadır. Yüzyıllar önce insanlar, gökyüzünü inceledikten sonra gördükleri cisimleri taşlara, kayalara ve mağara duvarlarına çizmişlerdir.

İlk zamanlar gökyüzündeki gözlemler sadece çıplak gözle gerçekleşmekteydi.Teleskobu ilk icat eden kişi Hans Lippershey’dir.(1608) Bu icatla beraber Galileo adlı bilim insanı astronomi alanında kullanılan ilk teleskobu icat etmiş ve teleskop ile gökyüzü gözlemleri bambaşka bir boyuta ulaştı. Galileo’nun yaptığı teleskop sayesinde gök bilimciler, gökyüzünde yer alan cisimlerinin hareketini ve yapısını inceleyerek uzay ile ilgili daha fazla bilgiye sahip oldular.

Teleskoplar, uzayda yer alan gezegenler, doğal uydular, Güneş ve diğer gök cisimlerini gözlemlemek için kullanılan ve yapısındaki merceklerin ışığı kırarak bir noktada toplama özelliği sayesinde cisimlerin çok daha büyük gözükmesini sağlayan bir alettir.

UZAY ARAŞTIRMALARI (I.Bölüm) - ppt indir

Teleskoplar çeşitlerini aşağıdaki gibi ifade edebiliriz:

1-Aynalı Teleskop:En yaygın optik teleskop türlerinden biri olan aynalı teleskopta, düz bir bombeli ayna, ışığı teleskop gövdesi içinde yansıtarak görüntü üretir. Aynalı teleskop 17. yüzyılda, sıralar çok ciddi kromatik sapmadan (renklerin hepsinin aynı noktada odaklanmaması hatası) yakınan mercekli teleskoba alternatif olarak üretildi.

Optik Teleskop - Bilimsel Dünya

Aynalı Teleskop

2-Mercekli Teleskoplar: Işığı toplamak için içerisinde sadece özel olarak tasarlanmış merceklerin kullanıldığı teleskop çeşidine mercekli teleskop denir.

 

Optik Teleskop - Bilimsel Dünya
3-Radyo Teleskop:Radyo teleskop, elektromanyetik tayfın radyo bölgesindeki dalgaları yakalayıp kuvvetlendirerek gözlem yapmak için kullanılan çanak şeklinde antenlerden oluşmuş alıcı veya alıcılardır. Radyo teleskop alıcısı radyoyla hemen hemen aynı işi görür.
RADYO TELESKOBU GÜNEŞ SİSTEMİ DIŞINDA MANYETİK KÜTLE KEŞFETTİ
4-Kızıl Ötesi Teleskoplar:Kızılötesi teleskoplar, gök cisimlerini tespit etmek için kızılötesi ışık kullanan teleskoplardır. Mutlak sıfırın üzerinde bir sıcaklığa sahip tüm gök cisimleri, bir miktar elektromanyetik radyasyon yayar. Kızılötesi tayfın büyük kısmı Dünya’nın atmosferik gazları tarafından soğurulduğundan, bu tür teleskoplar da uzaya yerleştiriliyor.
5-Katodiyoptrik Teleskop:Optik teleskopların en gelişmiş ve en stabil türü, görüntüyü oluştururken bir dizi ayna ve merceğin yanı sıra doğruluğu sağlamak için birtakım düzelticiler de kullanan katadiyoptrik teleskoplar. İlk katadiyoptrik teleskop Bernhard Schmidt tarafından yapıldı. Schmidt; patentli Schmidt teleskobunu kullanarak küresel sapma, koma ve astigmatizm gibi optik kusurları gideren bir optisyendi.
DİKKAT: Büyük teleskoplar gözlem evlerinde (rasathanelerde) bulunur.
BİLGİ:Bilim insanları tarafından merakla beklenen Doğu Anadolu Gözlemevi‘nin (DAG) yapımı devam ediyor. Proje bittiğinde, Türkiye‘nin en büyük gözlemevi olacak. Türkiye, uzayı buradan da izleyecek. Doğu Anadolu Gözlemevi, Kalkınma Bakanlığı’nın desteklediği, Türkiye‘nin en büyük yatırım araştırma projesi.
Doğu Anadolu Gözlemevi kızılötesini de 'görecek'
Doğu Anadolu Gözlem Evi

Gök Bilimi (Astronomi)

    • Evren ve içerisindeki gök cisimlerinin hareketlerini, yapılarını ve birbirleri ile etkileşimini inceleyen bilim dalına astronomi denir. Gök bilimi ile ilgili araştırmalar ve çalışmalar yapan bilim insanına ise astronom denir.
    • Gözlem evlerinde (rasathane) çok büyük teleskoplar bulunur ve rasathaneler şehir ışıklarından uzakta yüksek ve az bulutlu yerlere kurulur.
    • Ülkemizde şu an en gelişmiş gözlem evi Antalya toros dağlarında bulunmaktadır.
    • Uzay araştırmaları için uzaya giden kişilere astronot denir. Ruslar ise astronot yerine kozmonot kelimesini kullanmaktadır.
    • Astronotlar uzayda özel kıyafetler giymektedir. Bu kıyafetler astronotları güneşten gelen zararlı ışınlardan korur, vücut sıcaklığını ve hava basıncını sabit tutar.

             Ünlü Gök Bilimciler

    • ALİ KUŞÇU:Matematik ve astronomi alanında çalışmalar yapmış, Ay’ın ilk haritasını çıkartmış, Güneş saatleri tasarlayarak İstanbul’un enlem ve boylamlarını hesaplamıştır. Bugün Aydaki en büyük kraterin ismi Ali Kuşçu krateridir.

      Ali Kuşçu

    • Harezmi

      Harezmi

      HAREZMİ :9.yy da yaşamış ve cebir ile ilgilenmiş ilk Türk astronom olarak bilinir. Bağdat’ta eğitim görmüş kütüphane başkanlığı yaptığı zamanda matematik ve astronomi ile ilgilenmiştir. Astronomi ye en önemli katkısı birinci ve ikinci dereceden denklemleri cebir aracılığı ile çözmüş olmasıdır. Ayrıca 0 rakamını da ilk kez Harezmî bulmuştur.

    • Biruni

      Biruni

      Biruni

      Bilim insanları tarafından Beyruni olarak da bilinir. Astronomi ve matematik ile ilgilenip incelemeler yapmış. Astronomiye en büyük katkısı ise Dünyanın döndüğünü ilk defa dile getirmiş, Güneş ve gezegenlerinin konumlarını hareket ettikleri yönleri tespit etmiştir. Bunun dışında coğrafya, tıp, felsefe ve astronomi ile ilgili kitaplar yazmış. Amerika’nın ve Japonya’nın var olduğundan ilk o bahsetmiştir.

    • Uluğ Bey

      Uluğ Bey

      Uluğ Bey

      Astronomi ve matematik ile uğraşmış olmasına rağmen döneminin hükümdarlığını da yapmıştır. Hükümdar olduğu dönemde rasathaneler kurmuş içinde astronomi ve bilime önem veren insanlar yetiştirmiştir. Dönemin en ünlü bilim adamlarını ve astrologlarını saraylarında misafir etmiş ve onlara astronomi ile ilgili düşüncelerinde bahsetmiştir.

    • GALİLEO (1564-1642): Modern astronominin kurucusu olarak kabul edilen Galilei, teleskopla ilk defa gözlem yapan kişi oldu. Ayın kraterlerini, Jüpiterin uydularını, Satürn’ün halkalarını ilk kez gören kişi oldu.

    • COPERNİCUS:  (1473-1543): Dünyanın ve diğer gezegenlerin güneşin etrafında döndüğünü ilk kez dile getiren astronomdur. Kopernik’le birlikte dünyanın evrenin merkezi olduğu düşüncesi yıkıldı.

Nicolaus Copernicus - Vikipedi

    • KEPLER:  (1571-1630) Johannes Kepler  Gezegenlerin hareketlerini açıklayan Kepler kendi adıyla anılan 3 temel yasa ortaya koyarak gezegenlerin Güneş etrafında eliptik yörüngelerde dolandığını ifade etmiştir.

 

                                  Hazırlayan:Serkan BOLCA-Fen Bilimleri Öğretmeni

Bir cevap yazın