Hücre

Hücre

Canlıların en küçük yapı taşına hücre adı verilir.Doğada yaşayan canlıların tamamı hücrelerden oluşmuştur. Doğada yaşayan canlılardan bazıları tek bir hücreden, bazıları da çok sayıda hücreden oluşmuştur. Doğadaki bütün canlıları oluşturan hücrelerin sayısı, büyüklüğü ve yapısı aynı değildir. Bu nedenle bitki ve hayvan hücreleri arasında benzerlik ve farklılıklar vardır.Hücrelerin bir çoğu çıplak gözle görülemez.Hücreleri inceleyebilmek için görüntüsünün büyütülmesini sağlayan mikroskop adı verilen araçlara ihtiyaç vardır.

Hücre temel olarak 3 kısımdan oluşur. Bunlar hücre zarı, sitoplazma ve çekirdektir.

 

HÜCRE ZARI HÜCRE DUVARI HÜCRENİN YAPISI SİTOPLAZMA ORGANELLER ÖZET ANLATIM (FEN TEKNOLOJİ KONU ANLATIMI FEN BİLİMLERİ KONU ANLATIMLARI)

 

 

Hücre Zarı

Hücreyi çepeçevre saran hücre zarının görev ve özelliklerini şu şekilde ifade edebiliriz:

  • Hücreyi dış ortamdan ayırarak şekil verir.
  • Hücreyi dış etkilerden korur.
  • Canlı,seçici-geçirgen özellikte olup hücrenin madde alışverişini kontrol ederek zararlı maddeleri hücre içerisine almaz.
  • Sitoplazmanın dağılmasını önleyerek hücrenin bir bütün halinde kalmasını sağlar.
  • Yapısında karbonhidrat, protein ve yağ molekülleri bulunur.
  • Hem bitki hem de hayvan hücrelerinde bulunur.

Hücre Duvarı(Çeperi)

  • Hücre zarının etrafını saran sert ve dayanıklı bir yapıdır.
  • Bitkilerde ve bazı bakteri ile mantar hücrelerinde bulunur.
  • Bitkilere desteklik ve dayanaklılık sağlayarak bitkiyi dış etkenlere karşı korur.
  • Cansız yapıda olup tam geçirgendir.
  • Yapısında selüloz bulunur.

Hücre Duvarı Bilim Dünyasını Şaşırtıyor Ocak 2017, 481 | Zafer Dergisi - Bilim Araştırma Kültür Sanat Dergisi

Sitoplazma

Hücre zarı ile çekirdek arasını dolduran yumurta akı kıvamında yarı saydam ve akışkan özelliktedir. Hücrenin yaşamsal faaliyetleri(solunum,boşaltım,sindirim,taşıma,enerji üretimi vb.) sitoplazma içerisinde yer alan ve  organel adı verilen yapılarda gerçekleşir. Sitoplazmada yer alan organeller ve görevlerini şu şekilde özetleyebiliriz.

Mitokondri: Hücrede oksijenli solunumun gerçekleştiği organeldir. Hücre içerisindeki besinler burada oksijenle parçalanarak enerji elde edilir. Bu sebeple mitokondri hücrenin enerji santrali olarak ta bilinir. Enerji ihtiyacı çok olan sinir, kas, ve karaciğer hücrelerinde mitokondri sayısı da fazladır.

Mitokondri ne işe yarıyor?

Ribozom: Hücrede protein sentezinin(üretiminin) yapıldığı organeldir. Hücrenin en küçük organeli olup tüm hücrelerde(bakteriler dahil) bulunur. Protein ihtiyacının fazla olduğu yerlerde ribozom sayısıda fazladır. (genç hücreler, karaciğer, salgı bezi vb.)

Ribozom Nedir? Ribozomun Görevi Nedir? | Fikir.Gen.Tr

Endoplazmik Retikulum: Hücrenin içini ağ gibi saran kanal sistemi olup hücre içi madde taşımacılığı ile görevlidir. Üzerinde ribozom bulunanlara granüllü, ribozom bulunmayanlara ise granülsüz endoplazmik retikulum adı verilir.

Endoplazmik Retikulum Görevi Ve Özellikleri - Webders.net

Golgi Cisimciği(Aygıtı): Salgı maddelerinin üretilmesini ve kesecikler halinde paketlenmesi sağlar. Tükürük bezi, ter bezi, süt bezi gibi salgı üreten hücrelerde normalden fazla bulunur.

Golgi Cisimciği Görevleri Özellikleri Ne İşe Yarar 9.sınıf biyoloji tyt

Lizozom: Hücre içindeki maddelerin sindirilmesini sağlar. Büyük yapılı besinleri küçük parçalara ayırır.

Lizozomun Özellikleri Maddeler Halinde

Koful: Besin maddeleri, atık maddeler ve fazla suyu depolamakla görevlidir. Hayvan hücresinde küçük ve çok sayıda,  bitki hücresinde ise büyük  ve az sayda bulunur. Hücrenin çöp tenekesi olarak ta bilinir.

Koful özellikleri çeşitleri görevi 9.sınıf biyoloji 

Sentriyoller(Sentrozom): Hücrede çiftler halinde bulunan sentrozom hücre bölünmesi sırasında iğ ipliklerini oluşturmakla görevlidir. Hayvan hücrelerinde bulunup bitki hücrelerinde bulunmaz.

Sentrozom özellikleri yapısı görevi resmi 9.sınıf biyoloji

Kloroplast: Bitkilerin yeşil kısımlarında bulunan bu organel besin ve oksijen üretiminin (fotosentez)yapıldığı yerdir.İçerisinde bulunan klorofil molekülü sayesinde güneş ışığı tutularak fotosentez sonucu besinlerde kimyasal bağ enerjisi olarak depo edilir. Kloroplast siyanobakteri, mavi-yeşil alg ve öglena gibi canlılarda da bulunurken hayvan hücrelerinde bulunmaz.

Kloroplast Nedir? Özellikleri ve Görevleri Nelerdir? » TechWorm

BİLGİ: Bitkilerde ayrıca kromoplast ve lökoplast organelleri de bulunur. Kromoplast bitkilerin sarı, kırmızı ve turuncu renkte olmasını sağlar. Bitkilerin kök, çiçek, tohum ve meyve kısımlarında bulunur.Lökoplast ise renksizdir;nişasta, yağ ve protein depolar.
Bitkinin ışık görmeyen kök ve tohum gibi bölümlerinde bulunur.

Çekirdek: Hücrenin genel olarak ortasında yer alıp gelişmiş hücrelerde bulunur. İçerisinde hücrenin yönetici molekülü olan DNA yer alır. DNA molekülü hücrede meydana gelen tüm yaşamsal faaliyetlerin(sindirim,boşaltım,iletim,üretim vb.) gerçekleştirilmesinden sorumludur. Ayrıca kalıtsal özelliklerin yavru hücrelere aktarılarak nesiller boyu korunmasını sağlar.

Hadi 1 Mayıs ipucu: DNA'nın açılımı nedir? - Son Dakika Milliyet

Bakteri gibi ilkel yapılı hücrelerin çekirdekleri yoktur.Bu sebeple DNA sitoplazmada dağınık halde bulunur. Bakterilerde organel olarak ta sadece ribozom bulunur.

Bakterilerde Hücresel yapı - Mikoloji

DNA hücreyi genler aracılığı ile yönetir ve kalıtsal bilgiyi de genler aracılığı ile aktarır. Bu sebeple genler DNA’nın görev birimi olarak ta bilinir. Genleri ayrıca kısa küçük DNA parçaları olarak ta tanımlayabiliriz. DNA’nın temel yapı taşı ise nükleotidlerdir. Nükleotidler bir araya gelerek genleri;, genler de bir araya gelerek DNA’yı oluşturur.

Genlerin Aktivitesi Nasıl Tespit Edilir? » Bilgiustam

DNA hücrenin beyni olduğu için kromozom adı verilen yapıların üzerinde taşınır ve özel bir protein kılıfla çevrili olarak hassas bir şekilde korunur.

İkinci Kromozom Nedir? | iQHaber | Zekası Yüksek Sosyal içerik Sitesi

 

 

Kromozom sayıları canlı türüne göre farklılık gösterir. Ancak farklı canlı türleri aynı sayıda kromozoma sahip olabilir. Ayrıca kromozom sayısının canlının gelişmişliğini ya da fiziki özellikleriyle ilgisi yoktur.

NetteDers.Net - Nükleotid, Gen, DNA, Kromozom Konu Özeti

Bu yapıları büyükten küçüğe doğru sıralayacak olursak Kromozom>DNA>Gen>Nükleotid olarak sıralama yapılabilir. Önümüzdeki yıl DNA konusu çok daha kapsamlı bir şekilde ele alınacaktır.

Kromozom |

Bitki ve Hayvan Hücresi Arasındaki Farklılıklar

Bu hücreler arasındaki belli başlı farklılıkları şu şekilde sıralayabiliriz:

  • Bitki hücresi köşelidir, hayvan hücresi yuvarlaktır.
  • Bitki hücresinde hücre duvarı vardır, hayvan hücresinde yoktur.
  • Hayvan hücresinde sentrozom vardır, bitki hücresinde yoktur.
  • Bitki hücresinde kloroplast vardır, hayvan hücresinde yoktur.
  • Bitki hücresinde koful büyük ve az sayıdadır, hayvan hücresinde küçük ve fazladır.
  • Gelişmiş bitki hücresinde lizozom yoktur, ilkel bitki ve hayvan hücresinde vardır.

7.Sınıf Hücre Konu Anlatımı - fenbilim.net

 

Geçmişten Günümüze Hücre

Hücre çıplak gözle görülemez. Hücrenin görülmesi mikroskobun icadıyla mümkün olmuştur.
Gözle görülemeyen yapıları mercekler yardımıyla büyüterek görülmesini sağlayan araçlara mikroskop denir. İlk mikroskop tarihte Hollandalı mucit olan Zacharias Janssen tarafından bulunmuştur.

Mikroskop'un Tarihi Ve İlk Kullanışı Nasıl Ortaya Çıktı? | MaksatBilgi

Robert Hooke; 1665’te ışık mikroskobu ile  ölü mantar dokusunu incelemiş ve içi boş odacıklar görmüştür. Bu boş odacıklara hücre adını vererek hücre kavramını ilk kez kullanan bilim insanı oldu.

File:Robert Hooke 1635-1703 Engineer.jpg - Wikimedia Commons

Van Leeuwenhoek; 1675 yılında, yaşadığı çağa göre modern sayılabilecek bir mikroskop geliştirdi.Geliştirdiği mikroskopla durgun su içindeki tek hücreli canlıları gözlemlemiştir.Sonrasında bakterileri, maya mantarlarını,kılcal damarlarda kanla dolaşan parçacıkları ilk defa gözlemleyip tanımlamıştır.

96. ANTONIE van LEEUWENHOEK – SAPAVIVA

Robert Brown ise orkide bitkisinde hücre çekirdeğini ilk olarak gözlemleyen bilim insanı olarak tarihe geçti.

7.Sınıf Hücrenin Tarihsel Gelişimi - fenbilim.net

Hücre Teorisi: Alman bilim insanı Mathias Schleiden; 1838 yılında  bitkilerin hücrelerden oluştuğunu ortaya çıkarmıştır. 1839’da ise; Thedor Schwann hayvanların hücrelerden oluştuğunu belirlemiştir. Bu iki bilim insanının birbirinden bağımsız olarak ortaya çıkardığı bu bilgiler hücre teorisini doğurmuştur.

Hücre teorisinde; Bütün canlıların bir ya da birden çok hücreden oluştuğu, hücrelerin canlının yapısal ve işlevsel birimi olduğu, yeni hücrelerin var olan hücrelerin bölünmesi sonucunda meydana geldiği, hücrelerin kalıtım materyallerini taşıdığı ve yeni hücrelere aktardığı, aynı zamanda da tüm metabolik olayların hücrede gerçekleştiği belirtilir.

Hücreler yapılarına göre; ilkel(prokaryot) hücreler ve gelişmiş(ökaryot) hücreler olmak üzere iki grupta incelenir. İlkel canıların bir zarla çevrili çekirdeği yoktur. Bu sebeple DNA sitoplazmada dağınık olarak bulunur.(Bakteriler)Ayrıca ilkel canlıların ribozom hariç diğer organelleri bulunmaz. Gelişmi canlıların ise zarla çevrili bir çekirdekleri vardır ve DNA çekirdek içerisinde bulunur.

Hücreden Organizmaya

Canlılar hücrelerden başlamak üzere organizmaya kadar devam eden farklı yapılara sahiptir. Bu doğrultuda her yapı hücrelerin bir araya gelmesiyle farklı görevler üstlenmiş şekilde oluşurlar. Böylece canlı türüne bağlı olarak hücrelerin oluşturduğu değişik yapılar farklı görevler üstlenir ve yaşamın devam etmesine fırsat verir.

Aynı yapı ve görevde bulunan hücreler dokuyu oluşturur. Dokuların yapı ve görevi birbirinden farklıdır. Bitkisel ve hayvansal dokular da birbirinden farklı özellikler gösterir.İnsanlarda da kas doku,sinir doku,bağ doku,epitel doku

Dokular bir araya gelerek organları, organlar bir araya gelerek sistemleri, sistemler de bir araya gelerek organizmayı(canlı) oluşturur.

7.Sınıf Hücre Konu Anlatımı - fenbilim.net

 

Hazırlayan: Serkan BOLCA- Fen Bilimleri Öğretmeni

Bir cevap yazın