Gök Cisimleri

Gök Cisimleri

Uzayda galaksiler, yıldızlar, gezegenler, asteroitler, meteorlar, uydular ve kuyruklu yıldızlar  bulunur. Bunların her birine gök cismi adı verilir.

Heyecanlandıran keşif! Neptün'e yakın 139 yeni gök cismi bulundu

 

Yıldızlar

Uzaydaki bulutsu adı verilen gaz ve toz bulutunun bir araya gelip sıkışmasıyla yıldızlar meydana gelir. Yıldızlar; ısı ve ışık kaynağı olan, yanıp sönen, titreşen ışık noktaları gibi gözüken sıcak gaz kütleleridir.

Gökyüzünün Süsleri: Yıldızlar - Fizikist

 

  • Yıldızların şekilleri küreseldir ve yıldızlar sıcak gazlardan oluşmuştur.
  • Yıldızlar ağırlıklı olarak hidrojen ve helyum gazlarından oluşmaktadır.
  • Yıldızlarda canlılar gibi doğar büyür ve ölür.
  • Yıldızlarda sürekli olarak hidrojen atomları birleşerek helyuma dönüşür ve bu tepkime esnasında büyük miktarda ısı, ışık ve radyasyon açığa çıkar.
  • Yıldızlar kendi ekseni etrafında dönerken galaksi içerisinde de dönme hareketi yaparlar. Ömrü biten dev yıldızlar şiddetli bir patlama ile parçalanır ve ortaya çıkan parçalar uzay boşluğuna dağılır.
  • Çok farklı büyüklükte (kütlede) yıldızlar vardır ve yıldızların ömürleri kütle miktarına bağlıdır. Kütlesi küçük olan yıldızların ömürleri büyük olanlara göre çok daha fazladır. Kütlesi Güneş’in kütlesinden küçük olan bir yıldızın ömrü yaklaşık 200 milyar yıl iken Güneş büyüklüğündeki bir yıldızın ömrü 10 milyar yıl, kütlesi 10 Güneş kütlesi kadar olan bir yıldızın ömrü ise 10 milyon yıl kadardır.
  • Gece gökyüzünde en parlak görünen yıldız Sirius’tur.
  • Bize en yakın yıldız ise Proxima Century’dir. (4,2 ışık yılı uzaklıkta)

 

Yıldızlar sıcaklıklarına göre farklı renklerde ışık yayarlar.

  • En sıcak yıldız mavi ya da beyaz renkte, orta sıcaklıktaki yıldız sarı renkte ve sıcaklığı en az olan yıldız ise kırmızı renkte ışık yayar.
  • Mavi ve beyaz renkli yıldızlar genç, sarı renkli yıldızlar orta yaşlı, rengi kırmızıya yakın yıldızlar ise yaşlı yıldızlar olarak ifade edilir.

Dünya'dan Çıplak Gözle Bakınca Neden Ay ve Yıldızları Görüp ...

 

Dünyamıza en yakın olan yıldız ise yaşam kaynağımız Güneş’tir. Güneş sarı renkte ve orta yaşlı bir yıldızdır. Büyüklük olarak ise orta büyüklükte bir yıldız olarak kabul edilir.

 

Yıldızların Yaşam Döngüsü

Bir yıldızın doğumu bulutsu içerisinde gerçekleşir. Bulutsu içerisindeki gaz ve toz bulutları bir araya gelerek sıkışır, yoğunluğu ve sıcaklığı artar. Belirli bir sıcaklığa geldiğinde yıldızlar doğar; ısı ve ışık vermeye başlar. Yıldızların içindeki hidrojenin helyuma dönüşmesi ile büyük miktarda  ısı, ışık ve radyasyon açığa çıkar.

 

Yıldız Oluşumu: Bir Yıldız Nasıl Doğar? • Kozmik Anafor | Türkiye ...

 

Yıldızın içerisindeki yakıt (Hidrojen) bittiğinde yıldızın ölümü de yavaş yavaş başlar. Büyük kütleli yıldızlar süpernova patlaması geçirir. Süpernova patlamasından artakalanlar kara delik veya nötron yıldızına (Pulsar) dönüşür. Küçük kütleli yıldızlar da beyaz cüceye dönüşür.

 

Bölüm 2: Güneş Sistemi Ötesi: Gök Cisimleri Ders Notu 1 - 7.Sınıf ...

 

  • Kızıl(kırmızı) dev evresinde yıldız, büyük miktarlarda kütle kaybeder. Sıcak çekirdeğin çevresinde genişleyen bir kabuk oluşur. Örneğin Güneş bu genişlemeyi gerçekleştirdiğinde dış yüzeyi Dünya’ya kadar uzanabilir. İç basıncın artışı ile bu şekilde büyüyen yıldıza kızıl dev adı verilir.
  • Bu genişleme esnasında çekirdeğin etrafındaki bulutsu genişlemeyi sürdürür ve zamanla yıldızlar arası ortama karışır. Çekirdek ise etrafa ışık vermeye devam eder. Etrafa ışık saçan bu çekirdeğe beyaz cüce denir.
  • Beyaz cücelerin hacmi yaklaşık Dünya’nın dört katı kadar, kütlesi ise Güneş kadardır. Beyaz cüce olarak son zamanlarını yaşayan yıldızın zamanla enerjisi tamamen tükenir ve artık etrafına ışık veremez hale gelir. Yıldızın bu son safhasına siyah cüce denir. Kütlesi 1 – 5 Güneş kütlesi kadar olan yıldızların yaşamları siyah cüce olarak son bulur.
  • Büyük kütleli yıldızların kızıl dev oluşuna kadar gelişim evreleri küçük kütleli yıldızların evrelerine benzer. Ancak büyük kütleli yıldızların kızıl devi çok daha büyük olduğundan bu aşamadaki yıldıza süper dev denir.
  • Kırmızı süper devin demir çekirdeğin çok daha küçük hacimli nötron çekirdeğine dönüşmesi ile üst tabakalar merkeze doğru aniden çöker. Bu çöküş sırasında sıcaklığın çok yükselmesi ile ani bir patlama meydana gelir ve çöken tabakalar patlama ile uzaya yayılır. Bu patlamaya süpernova patlaması adı verilir.

Süpernova Patlaması Nedir ? - Paraf Bilgi | Bilgi Dünyası

  • Süpernova patlaması sonrasında ağır elementler uzaya yayılır ve bu elementler daha sonraları oluşan yıldızların yapılarında yer alır. Ayrıca Süpernova patlaması sırasında yüksek enerjili serbest nötronlar yıldızın yapısındaki diğer atomlar ile birleşerek altın, platinyum, uranyum gibi az bulunan büyük yapılı elementlerin oluşumu gerçekleşir. Süpernova patlamasının ardından geriye kalan kütle ile ilgili iki durum gerçekleşir.
  • Nötron Yıldızları: Yıldızın kütlesi 5-15 Güneş kütlesi kadar ise geriye bir nötron yıldızı kalır. Bu nötron yıldızının çapı birkaç km kadar, kütlesi ise Güneş’in kütlesi kadardır.
  • Kütlesi en az 15 Güneş kütlesinden fazla olan yıldızların süpernova patlaması ardından geriye kalan çekirdeğin kütle çekim kuvveti o kadar büyük olur ki tüm parçacıklar üst üste yığılır. Bu oluşuma karadelik denir.

 

 

Karadelikler doğrudan gözlemlenememekle birlikte, çeşitli dalga boyları kullananılarak dolaylı gözlem teknikleri sayesinde keşfedilmişlerdir. Işık dahil herşeyi içine çekerler.

İşte herkesin merakla beklediği kara delik fotoğrafı - Internet Haber

2019 yılında 40 milyar km çapıyla Dünya’dan üç milyon kat daha büyük olan dev kara deliğin fotoğrafı çekildi. Dünya’dan 500 milyon trilyon km (500 kentilyon km, yaklaşık 53 milyon ışık yılı) uzaktaki kara deliğin fotoğrafını çekmek için dünyanın farklı bölgelerinde yer alan 13 teleskop kullanıldı.

 

Güneş, benzeri yıldızlara göre 5 kat daha az aktif: Bu durum ne ...

Güneş, bir kara deliğe dönüşebilecek kadar yeterli kütleye sahip değildir. Milyarlarca yıl içerisinde, Güneş “yaşamının” sonuna geldiğinde, kırmızı deve dönüşür. En sonunda Güneş’ten geriye; soğuyan bir beyaz cüce kalır.

Bulutsu ( Nebula)

Uzayda bulunan gaz ve toz bulutlarına Bulutsu (Nebula) denir. Bulutsu, uzayda ekseni çevresinde dönen, gaz ve tozlardan oluşmuş, tüm yıldızların doğum yeri olan gök cisimleridir. Bulutsular görünen şekillerine göre bazı türlere ayrılır. Bu bulutsular;

  • Karanlık bulutsular
  • Parlak bulutsular
  • Yansıma bulutsuları
  • Salma bulutsu
  • Gezegenimsi bulutsu
  • Süpernova kalıntılarıdır.

Nebula (bulutsu) nedir?

Orion ve kartal parlak bulutsulara, atbaşı karanlık bulutsuya, sarmal ve kelebek bulutsuları ise gezegenimsi bulutsulara örnek verilebilir.

 

BULUTSU (NEBULA) NEDİR?

 

Takım Yıldızı

Gökyüzüne dünyadan bakıldığında sergiledikleri görünüm sebebiyle bir arada bulunan yıldız grupları takımyıldızı olarak adlandırılır. Takım yıldızlarına bakıldığında görüntüleri bazı hayvan ve nesnelere benzetilmiştir. Bu benzetmeler, gökyüzü gözlemini kolaylaştırmaktadır. Takımyıldızında bulunan yıldızlar aslında birbirinden çok uzakta bulunmaktadır.

Büyük Ayı (Ursa Major) Takımyıldızı • Kozmik Anafor | Türkiye'nin ...

 

Büyükayı, Küçükayı, Ejderha, Çoban, Kuzey tacı ve Orion (Avcı) en çok bilinen takım yıldızlarıdır. Modern astronomide artık Uluslararası Astronomi Birliği’nce 44 tanesi kuzey yarımkürede ve diğer 44’ü de güney yarımkürede olmak üzere belirlenmiş 88 adet takımyıldızı bulunuyor. Burada belirtmek gerekir ki, zannedildiği üzere takımyıldızları yalnızca gökyüzündeki yıldızları hayali çizgilerle birleştirmemizden ibaret değillerdir. Gökyüzünde belirlenmiş her bir takımyıldızı belirli ve kesin bir alanı temsil eder ve böylece 88 takımyıldızı bütün gökyüzünü kaplayabilirler. Bu da örneğin herhangi bir galaksinin gökyüzünde nerede bulunduğunu öğrenmek için başta astronomlar olmak üzere bütün gözlemcilere büyük kolaylık sağlar.

Takımyıldızı İsimleri ve Çeşitleri Nelerdir? - Bilim Gemisi

 

Kutup Yıldızı Küçükayı takımyıldızının en parlak yıldızıdır.Demirkazık, Şimal Yıldızı ya da Kuzey Yıldızı olarak da bilinen Kutup Yıldızı’nın bilimsel adı Polaris’tir. Kutup Yıldızı Polaris, Kuzey Gök Kutbu’nun hemen üzerinde ve Dünya’nın ekseni ile hemen hemen aynı doğrultuda yer alır. Bu sebeple Kutup Yıldızı gökyüzünde sanki hiç hareket etmiyor gibi durur ve gökyüzünün kuzey tarafı, Kutup Yıldızı’nın etrafında dönüyor gibi görünür. Bu sayede asırlar boyunca Kutup Yıldızı her zaman kuzeyi gösterdiği için yön bulma amacıyla kullanılmıştır.

Göbeklitepe'nin Var Olma Sebebi, Masonluğun En Kutsal Sembolü ...

 

Gökyüzündeki en parlak yıdız ise Sirius(Akyıldız) ‘tur. Sirius büyük köpek takımyıldızında bulunmakta olup Dünyaya 8,6 ışık yılı uzaklıktadır. Dünyaya en yakın yıldız ise  Proxima Centauri‘dir.Dünyamıza olan uzaklığı 4,2 ışık yılıdır.

6 Temmuz 2018 Sodep Saatlerindeyiz!!!

 

Galaksi (Gök Ada)

Yıldızlar, gezegenler, uydular, aralarında gaz ve toz bulutundan oluşan büyük sistemlere Galaksi denir.Uzayda çok sayıda galaksi bulunur.Galaksiler yapılarına göre üçe ayrılır.

  • Eliptik Galaksiler:Eliptik galaksiler büyük oranda galaksi kümelerinde ve daha küçük gruplarda bulunan elipsoidal şeklindedir. Çoğu eliptik, daha yaşlı, düşük kütleli yıldızlar içerir. Yıldız oluşturan gaz ve toz bulutlarından büyük ölçüde yoksun oldukları için, içinde çok az yıldız oluşumu meydana gelir.
  • Sarmal Galaksiler:Sarmak (Spiral) galaksiler evrende en yaygın olan türlerdir. Güneş Sistemi’nin de içinde bulunduğu kendi galaksimiz Samanyolu Galaksisi ve bize en yakın galaksi olan Andromeda Galaksisi bunlara örnektir.
  • Düzensiz Galaksiler:Düzensiz galaksiler adından da anlaşılacağı gibi düzensiz şekildeki galaksilerin yer aldığı sınıftır. Düzensiz galaksiler genellikle belirli bir şekilleri olmadığı için spiral veya eliptik grubunu giremezler. Her bir düzensiz galaksinin kendine özgü karakteristik bir yapısı vardır.

Şaşırtan Keşif: Evrende 2 Trilyon Galaksi Var - Kozan Demircan

Güneş sistemimiz Samanyolu galaksisi içerisinde yer alır. Samanyolu galaksisi 100 bin ışık yılı çapındadır. Güneş sistemimiz Samanyolu galaksisinin avcı kolundadır. Bize en yakın galaksi ise Andromeda Galaksisi’dir.

Samanyolu Galaksisi'nin 3 boyutlu haritası çıkarıldı - Haberler ...

Samanyolu Galaksisi

Gök Taşı

Atmosfere girerek yeryüzüne ulaşabilen meteorlara gök taşı adı verilir. Gök taşının Dünya üzerinde oluşturduğu çukura gök taşı çukuru denir. Dünyanın bilinen en büyük krateri olan Vredefort Güney Afrika’da bulunuyor. Kraterin yaklaşık 2 milyar yıl önce, yaklaşık 10 kilometre çapındaki bir göktaşının Dünya‘ya çarpması sonucu oluştuğu, başlangıçtaki çapının yaklaşık 300 kilometre olduğu tahmin ediliyor. Ülkemizdeki en büyük gök taşı çukuru ise Ağrı Doğubeyazıtta bulunmaktadır.

 

Arizona' daki Krater Çukuru

 

Kuyruklu yıldızların çekiminden kurtulan küçük parçalar ya da bir asteroitin, başka bir asteroitle çarpışması sonucu küçük parçalara ayrılmasıyla meteorlar oluşur. Dünya atmosferine giren meteorlar, atmosferde sürtünmeden dolayı ısınarak yanar ve etrafa ışık saçar. Halk arasında bu olaya yıldız kayması denir.  Yıldız kaymasının yıldızlarla hiç bir alakası yoktur.

Rüyada yıldız kayması | Yaşam

 

Işık Yılı

Uzaydaki mesafeler çok büyük boyutlarda olduğu için bilim insanları evrendeki uzaklıkları daha kolay bir şekilde ifade edebilmek için ışık yılı kavramını tanımlamıştır. Bir ışık yılı, ışığın boşlukta bir yılda aldığı mesafedir. Işık yılı bir zaman birimi olmayıp uzaklık ölçüsü birimidir. Bir ışık yılı yaklaşık 9,46×1012 (9,46 trilyon) km dir.

 

Kuyruklu Yıldız

Kuyruklu yıldızlar adlarının aksine, birer yıldız değildir. Kuyruklu yıldızların yapısında donmuş halde buzlar, gazlar ve tozlar bulunur. Kuruklu yıldızlar kirli kartopu olarak da adlandırılır. uyruklu yıldızlar Güneş’e yaklaştıkça ısınır ve yüzeyindeki buzlar buharlaşır. Bunun sonucu gaz ve tozdan oluşan çok uzun bir kuruk oluşur. Kuyruklu yıldızlar ısı ve ışık yaymazlar. Güneş’ten aldıkları ışığı yansıtırlar. En meşhur kuyruklu yıldız: Halley (75,3 yılda bir görülür. 1986 de görüldü. 2061 de görülecek.) En son görülen kuyruklu yıldız: Ikeya – Zhang (2002)

 

Neowise kuyruklu yıldızı ne zaman, saat kaçta? Neowise kuyruklu ...

 

Gezegenler ile Yıldızlar Arasındaki Farklar

  • Yıldızlar kendileri birer ısı ve ışık kaynağıdır. Gezegenler yıldızlardan aldıkları ışığı yansıtır.
  • Yıldızlar gezegenlerden daha büyük ve sıcaktır.
  • Yıldızların ışıkları yanıp söner gibi görünürken, gezegenlerin ışıkları kesintisiz olarak görünür.
  • ,Yıldızlar gezegenlere göre çok daha büyük kütleli olduğu için oldukça büyük çekim kuvvetlerine sahiptir.

 

Evrenin, Dünya dışında kalan kısmı uzay olarak tanımlanır. Uzay ile Dünya, Ay, Güneş, gezegenler, yıldızlar ve diğer gök cisimleri ise evreni oluşturur. Yani evren, görebildiğimiz ve görebildiğimizin dışındaki boşluklarla birlikte gök cisimlerinin tümüdür. Her şey evrenin içinde yer almaktadır.
Evren uzayı ve dünyayı kapsar. Evren = Dünya + Uzay

Evren Kaç Yaşındadır?

 

Evrenin oluşumuyla ilgili genel olarak iki görüş vardır.

1-Newton’un Hareketsiz ve Başlangıcı olmayan evren görüşü: Bu görüşe gör  evren sabittir. Evrenin bir başlangıcı ve sonu yoktur. 

2-Big Bang/Büyük Patlama Görüşü:Evren 13,8 milyar yıl önce evren büyük patlama (Big Bang) ile meydana gelmiştir. Büyük patlama görüşü Georges Lemaitre (Jorc Lömetr) tarafından 1927 yılında ortaya atılmıştır. 1929 yılında Edwin Hubble’ın galaksilerin bir birinden uzaklaştığını bulması bu görüşü desteklemektedir.

 

Büyük Patlama Olmadan Evrenin Oluşması Mümkün Değil | BilimFili.com

 

 

Hazırlayan: Serkan BOLCA – Fen Bilimleri Öğretmeni

 

 

 

Bir cevap yazın